Η Ισπανία προχωρά στη σημαντικότερη αναθεώρηση της αντικαπνιστικής της νομοθεσίας εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, με νέο νομοσχέδιο που απαγορεύει το κάπνισμα σε βεράντες, παραλίες και δημόσιους υπαίθριους χώρους.

Το Υπουργικό Συμβούλιο της Ισπανίας ενέκρινε την Τρίτη 21 Ιουλίου σχέδιο νόμου που αναθεωρεί ριζικά το ισχύον αντικαπνιστικό πλαίσιο από το 2005. Η μεταρρύθμιση αποσκοπεί στην προσαρμογή της νομοθεσίας στις νέες καταναλωτικές συνήθειες και στην εμφάνιση προϊόντων όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches) και οι ναργιλέδες.

Το νομοσχέδιο ξεκινά πλέον τη νομοθετική του πορεία στο ισπανικό κοινοβούλιο (Cortes Generales), όπου ενδέχεται να τροποποιηθεί πριν από την τελική έγκρισή του. Αποτελεί μέρος του Ολοκληρωμένου Σχεδίου για την Πρόληψη και τον Έλεγχο της Χρήσης Καπνού 2024-2027 και θεωρείται η σημαντικότερη αναθεώρηση της αντικαπνιστικής νομοθεσίας στη χώρα εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Νέοι χώροι απαγόρευσης: Βεράντες, παραλίες και υπαίθριοι χώροι

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η επέκταση των χώρων όπου θα απαγορεύεται το κάπνισμα και η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων. Εφόσον το νομοσχέδιο εγκριθεί, η απαγόρευση θα ισχύει στις βεράντες καφέ, εστιατορίων και καταστημάτων εστίασης, στις παραλίες, στις δημόσιες πισίνες, στις αθλητικές εγκαταστάσεις, στα εθνικά πάρκα, στα οχήματα εργασίας και στους χώρους δημόσιων εκδηλώσεων.

Παράλληλα, θα δημιουργηθούν ζώνες προστασίας ακτίνας 15 μέτρων γύρω από τις εισόδους δημόσιων κτιρίων, νοσοκομείων, σχολείων, πανεπιστημίων, βιβλιοθηκών, μουσείων, πολιτιστικών κέντρων και παιδικών χαρών. «Όποιος θέλει να πιει έναν καφέ ή να απολαύσει τον ελεύθερο χρόνο του σε μια βεράντα θα πρέπει να μπορεί να το κάνει χωρίς ο καπνός από τα διπλανά τραπέζια να γίνεται μέρος του "μενού"», δήλωσε η υπουργός Υγείας Μόνικα Γκαρθία, υπογραμμίζοντας ότι το κάπνισμα προκαλεί περίπου 50.000 θανάτους ετησίως μόνο στην Ισπανία.

Ρητή απαγόρευση για ανηλίκους κάτω των 18 ετών

Το νέο νομοσχέδιο εισάγει, για πρώτη φορά, ρητή απαγόρευση της χρήσης προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων από άτομα κάτω των 18 ετών. Μέχρι σήμερα, η νομοθεσία απαγόρευε μόνο την πώληση και τη διάθεσή τους σε ανηλίκους, χωρίς να προβλέπει κυρώσεις για την ίδια την κατανάλωση.

Σύμφωνα με την έρευνα Estudes 2025 για τη χρήση ουσιών από μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ισπανία, το ποσοστό των καθημερινών καπνιστών ηλικίας 14 έως 18 ετών ανέρχεται στο 4,3% — το χαμηλότερο που έχει καταγραφεί από το 1994 — ωστόσο η χρήση καπνού τον τελευταίο μήνα στην ίδια ηλικιακή ομάδα παραμένει υψηλή, φτάνοντας το 15,5%. Τα σακουλάκια νικοτίνης δεν θα συμπεριληφθούν στην επέκταση των χώρων απαγόρευσης, αν και η χρήση τους από ανηλίκους παραμένει απαγορευμένη.

Ηλεκτρονικά τσιγάρα: Εξομοίωση με τα συμβατικά και αυστηρότεροι κανόνες πώλησης

Η μεταρρύθμιση εξομοιώνει τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα συναφή προϊόντα με τα συμβατικά τσιγάρα, εφαρμόζοντας τους ίδιους περιορισμούς σε όλους τους χώρους όπου απαγορεύεται το κάπνισμα. Το μέτρο αφορά τόσο τις συσκευές με νικοτίνη όσο και εκείνες χωρίς νικοτίνη, καθώς και τα φυτικά προϊόντα καπνίσματος, τους ναργιλέδες και άλλες συσκευές που προσομοιάζουν το κάπνισμα.

Η πώληση και η διάθεση αυτών των προϊόντων θα επιτρέπεται μόνο από εξειδικευμένα καταστήματα, τα οποία δεν θα μπορούν να προβάλλουν διαφημίσεις ή πινακίδες ορατές από τον εξωτερικό χώρο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση απέσυρε προσωρινά από το τελικό κείμενο την απαγόρευση των ηλεκτρονικών τσιγάρων μίας χρήσης (disposable vapes) και την πρόβλεψη για ουδέτερες συσκευασίες (plain packaging), με σκοπό να τις επαναφέρει κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Διαφήμιση, χορηγίες και κυρώσεις

Το σχέδιο νόμου αυστηροποιεί τους περιορισμούς στη διαφήμιση, την προώθηση και τις χορηγίες που σχετίζονται με προϊόντα καπνού, επεκτείνοντάς τους σε όλα τα μέσα και τις πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων του διαδικτύου και των αυτόματων μηχανημάτων πώλησης. Στα οπτικοακουστικά μέσα, θα απαγορεύεται σε παρουσιαστές, σχολιαστές ή καλεσμένους να εμφανίζονται να καπνίζουν ή να επιδεικνύουν προϊόντα καπνού.

Όσον αφορά τις κυρώσεις, τα πρόστιμα για παραβάσεις θα κυμαίνονται από 200 έως 600.000 ευρώ ανάλογα με τη σοβαρότητά τους. Για ανηλίκους που παραβιάζουν την απαγόρευση, το πρόστιμο για ελαφρές παραβάσεις ξεκινά από 200 ευρώ, με δυνατότητα αντικατάστασής του από παροχή κοινωνικής εργασίας. Μόλις ο νόμος εγκριθεί οριστικά και δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα του Κράτους, θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες αργότερα, ενώ επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς θα έχουν δύο μήνες για να προσαρμόσουν τη σήμανσή τους.