Για δεκαετίες, η σχεδόν τέλεια κυκλική μορφή του οδηγούσε πολλούς στην υπόθεση ότι πρόκειται για κρατήρα από πρόσκρουση μετεωρίτη.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεωλογικά φαινόμενα της Γης, το λεγόμενο «Μάτι της Σαχάρας» στη Μαυριτανία, επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από νέα ανάλυση της NASA Earth Observatory, η οποία αποκαλύπτει ότι η εντυπωσιακή κυκλική δομή δεν είναι αποτέλεσμα πρόσκρουσης μετεωρίτη, όπως πίστευαν πολλοί, αλλά προϊόν φυσικών γεωλογικών διεργασιών.

Η δομή Ρισάτ, όπως είναι η επιστημονική της ονομασία, ξεχωρίζει ακόμη και από το Διάστημα. Από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό μοιάζει με ένα τεράστιο «μάτι» χαραγμένο στην έρημο, με ομόκεντρους κύκλους που θυμίζουν κόρη ματιού.

Is it Earth or is it Mars? 🪐

This striking view is actually the Richat Structure in Mauritania—also known as the “Eye of the Sahara”—a massive, 25-mile-wide geologic formation shaped by erosion and visible from space. pic.twitter.com/YcfoEHFEdE

— AccuWeather (@accuweather) April 23, 2026

Σύμφωνα με τη NASA, η διάμετρος του σχηματισμού φτάνει περίπου τα 25 μίλια (40 χιλιόμετρα), αν και άλλες μετρήσεις την τοποθετούν μεταξύ 28 και 30 μιλίων, κάτι που – όπως επισημαίνεται – δεν αποτελεί αντίφαση αλλά ένδειξη ότι η φύση δεν ακολουθεί απόλυτες γεωμετρικές ακρίβειες.

Η δομή λειτουργεί ως σημαντικό σημείο αναφοράς για τους αστροναύτες, καθώς η γύρω περιοχή της Σαχάρας φαίνεται σχεδόν ομοιόμορφη από ψηλά. Για τον λόγο αυτό, το «Μάτι» έχει τραβήξει την προσοχή από τις πρώτες κιόλας επανδρωμένες αποστολές.Ωστόσο, οι γεωλογικές μελέτες δείχνουν κάτι διαφορετικό: πρόκειται για έναν ανυψωμένο γεωλογικό θόλο (domed anticline), δηλαδή στρώματα πετρωμάτων που ανυψώθηκαν και στη συνέχεια διαβρώθηκαν σταδιακά.

Σε τέτοιες δομές, τα παλαιότερα πετρώματα εμφανίζονται στο κέντρο, ενώ τα νεότερα σχηματίζουν δακτυλίους προς τα έξω, χαρακτηριστικό που δεν συναντάται σε κρατήρες πρόσκρουσης.

Πώς δημιουργήθηκαν οι εντυπωσιακοί κύκλοι
Η τελική μορφή της δομής οφείλεται στη λεγόμενη διαφορική διάβρωση. Διαφορετικά είδη πετρωμάτων φθείρονται με διαφορετικούς ρυθμούς, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κυκλικές κορυφογραμμές που παραμένουν πιο ανθεκτικές στον χρόνο.

The Eye of the Sahara: A Monumental Testimony to the Global Flood

Visible from space as a massive, spiraling bullseye in the western Sahara, the Eye of the Sahara—also called the Richat Structure—stands as one of Earth’s most striking landforms. Spanning 25–31 miles across,… pic.twitter.com/9pWQhifxet

— ArchaeoHistories (@histories_arch) April 2, 2026

Οι χρωματικές διαφοροποιήσεις που φαίνονται στις φωτογραφίες δεν είναι τυχαίες. Αντανακλούν την παρουσία διαφορετικών τύπων πετρωμάτων, τόσο ιζηματογενών όσο και πυριγενών, μέσα και γύρω από τη δομή.

Γύρω από το «Μάτι» εκτείνονται μεγάλες αμμοθίνες, οι οποίες αποκαλύπτουν και τη δράση των ανέμων. Η NASA επισημαίνει ότι υπάρχουν τόσο γραμμικές (longitudinal) όσο και εγκάρσιες (transverse) αμμοθίνες, ανάλογα με τη φορά και την ένταση του ανέμου.

Σε ορισμένα σημεία, οι αμμοθίνες σταματούν απότομα σε βραχώδεις σχηματισμούς, ενώ αλλού η άμμος παγιδεύεται και σχηματίζει χαρακτηριστικά ίχνη προς την κατεύθυνση του ανέμου.

Η εικόνα που ανέλυσε η NASA τραβήχτηκε στις 10 Ιουλίου 2020 από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό με κάμερα Nikon D5 και στη συνέχεια υποβλήθηκε σε επεξεργασία για βελτίωση της αντίθεσης και της ευκρίνειας.

Breathtaking view from space of the Richat Structure, famously known as the Eye of the Sahara.

(Credit: NASA/METI/AIST/Japan Space Systems, and U.S./Japan ASTER Science Team) pic.twitter.com/n88102n4nV

— World and Science (@WorldAndScience) March 11, 2026

Η Σαχάρα επηρεάζει ολόκληρο τον πλανήτη

Πέρα από τη γεωλογική της σημασία, η Σαχάρα αποτελεί και έναν σημαντικό παράγοντα για το παγκόσμιο περιβάλλον. Οι άνεμοι που διαμορφώνουν τις αμμοθίνες μπορούν να μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες σκόνης στην ατμόσφαιρα.

Σύμφωνα με στοιχεία της NASA, περίπου 182 εκατομμύρια τόνοι σκόνης σηκώνονται κάθε χρόνο από τη Σαχάρα. Από αυτούς, περίπου 27,7 εκατομμύρια τόνοι καταλήγουν στη λεκάνη του Αμαζονίου, προσφέροντας περίπου 22.000 τόνους φωσφόρου που ενισχύουν τη γονιμότητα του εδάφους.

Παράλληλα, η NOAA περιγράφει το φαινόμενο του «Σαχαριανού Αεροστρώματος», μιας μάζας ξηρού και σκονισμένου αέρα που μπορεί να ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα, επηρεάζοντας τον καιρό, την ορατότητα και ακόμη και την ανάπτυξη τροπικών καταιγίδων.

Η δομή Ρισάτ αποτελεί έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς ένα εντυπωσιακό γεωλογικό σχήμα μπορεί να έχει πολύ πιο σύνθετη και μακροχρόνια ιστορία από ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά. Ταυτόχρονα, υπενθυμίζει ότι οι έρημοι δεν είναι «νεκροί» τόποι, αλλά δυναμικά συστήματα που επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη.