Η Microsoft φέρνει μια επανάσταση στην αρχειοθέτηση δεδομένων, προτείνοντας το γυαλί ως το απόλυτο μέσο για την αποθήκευση πληροφοριών που θα αντέξουν στο πέρασμα των αιώνων.

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό «Nature», οι ερευνητές της εταιρείας ανέπτυξαν μια τεχνολογία που επιτρέπει τη διατήρηση δεδομένων για περισσότερα από 10.000 χρόνια, δίνοντας μια οριστική λύση στο «εύθραυστο» του ψηφιακού μας πολιτισμού. Η έρευνα, η οποία διεξάγεται στο πλαίσιο του Project Silica, στοχεύει αποκλειστικά σε γιγάντιες υποδομές cloud και κρατικά αρχεία, αφήνοντας εκτός, τουλάχιστον για την ώρα, την οικιακή χρήση.

Η ανάγκη για μια τέτοια καινοτομία είναι επιτακτική, καθώς τα σημερινά κέντρα δεδομένων βασίζονται σε μαγνητικές ταινίες και σκληρούς δίσκους. Τα μέσα αυτά έχουν περιορισμένο ορίζοντα ζωής, αναγκάζοντας τους τεχνικούς να αντιγράφουν συνεχώς τεράστιους όγκους πληροφοριών σε νέες συσκευές κάθε λίγα χρόνια για να αποφύγουν την απώλεια δεδομένων. Το γυαλί, αντίθετα, προσφέρει μια παθητική, εξαιρετικά ανθεκτική λύση που δεν απαιτεί ενέργεια ή συνεχή συντήρηση.

Femtosecond Lasers και η αρχιτεκτονική των Voxels

Η τεχνική εγγραφής θυμίζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας: τα δεδομένα μετατρέπονται σε ομάδες συμβόλων και «σμιλεύονται» στο εσωτερικό του γυαλιού ως τρισδιάστατες μικροσκοπικές παραμορφώσεις, γνωστές ως voxels. Η διαδικασία πραγματοποιείται με τη χρήση femtosecond laser, το οποίο εκπέμπει εξαιρετικά βραχείς παλμούς φωτός. Χάρη στην ακρίβεια της μεθόδου, οι ερευνητές μπορούν να στοιβάξουν εκατοντάδες στρώσεις δεδομένων μέσα σε ένα κομμάτι γυαλιού πάχους μόλις 2 χιλιοστών.

Για να ξεπεραστεί το εμπόδιο της ταχύτητας, η ομάδα της Microsoft χρησιμοποίησε έναν παλμό ανά voxel, ενώ παράλληλα διαχώρισε τη δέσμη του laser σε τέσσερις ανεξάρτητες ακτίνες που γράφουν ταυτόχρονα.

Αυτή η αναβάθμιση εκτόξευσε την ταχύτητα καταγραφής στα 65,9 εκατομμύρια bits ανά δευτερόλεπτο. Στο πλαίσιο των δοκιμών, επετεύχθη η αποθήκευση 4,84 terabytes σε μια επιφάνεια μόλις 12 τετραγωνικών εκατοστών από συντηγμένο πυρίτιο (fused silica). Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, Κινέζοι ερευνητές σημείωσαν πως αυτός ο όγκος πληροφορίας ισοδυναμεί με μια σειρά τυπωμένων βιβλίων μήκους δύο μέτρων.

Από το Pyrex στο Cloud: Αυτοματοποίηση και προκλήσεις

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η επέκταση της έρευνας στο βοριοπυριτικό γυαλί, το υλικό που συναντάμε στα σκεύη Pyrex. Ο Ρίτσαρντ Μπλακ, επικεφαλής του Project Silica, τόνισε πως η χρήση αυτού του υλικού είναι στρατηγικής σημασίας, καθώς είναι φθηνότερο, ευρύτερα διαθέσιμο και διευκολύνει τη μελλοντική μαζική παραγωγή.

Η διαδικασία ανάκτησης της πληροφορίας είναι εξίσου προηγμένη: ένα αυτόματο μικροσκόπιο σαρώνει τις στρώσεις του γυαλιού και ένας αλγόριθμος μηχανικής μάθησης (machine learning) αποκωδικοποιεί τις εικόνες σε ψηφιακή πληροφορία, καθιστώντας όλο το σύστημα εγγραφής-ανάγνωσης πλήρως αυτοματοποιημένο.

Παρά τον ενθουσιασμό, η επιστημονική κοινότητα παραμένει συγκρατημένη ως προς την πρακτική εφαρμογή σε παγκόσμια κλίμακα. Η Μέλισσα Τέρας, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, επισήμανε πως ενώ η αντοχή του υλικού είναι εντυπωσιακή, παραμένει το ερώτημα αν οι μελλοντικές γενιές θα διαθέτουν την απαραίτητη τεχνολογία ή τις οδηγίες για να «διαβάσουν» αυτά τα γυάλινα αρχεία.

Επιπλέον, η μετάβαση από το εργαστήριο στην αγορά του cloud θα απαιτήσει κολοσσιαίες επενδύσεις, καθιστώντας το Project Silica ένα στοίχημα για την ψηφιακή αιωνιότητα που μένει να κερδηθεί στην πράξη.