Στα απάτητα δάση της βόρειας Μογγολίας, εκεί όπου η τάιγκα συναντά τα σύνορα με τη Σιβηρία και ο χειμώνας μοιάζει ατελείωτος, ζει μία από τις πιο σπάνιες και ευάλωτες φυλές του πλανήτη. Οι Dukha ή Tsaatan – γνωστοί και ως «άνθρωποι των ταράνδων» – αποτελούν μία από τις τελευταίες νομαδικές κοινότητες εκτροφέων ταράνδων στον κόσμο.

View this post on Instagram

A post shared by a visual dialogue 🌱 (@analogvibes)

Σήμερα, ολόκληρη η φυλή αριθμεί περίπου 400 ανθρώπους, κατανεμημένους σε 70 με 80 οικογένειες. Ζουν σε μικρές ομάδες, συνήθως δύο έως επτά νοικοκυριά, βαθιά μέσα στα δάση της επαρχίας Khovsgol, κοντά στο χωριό Tsaagaan Nuur. Η ζωή τους εξαρτάται ολοκληρωτικά από τα ζώα που εκτρέφουν: τους ταράνδους.

Μια ζωή σε συνεχή μετακίνηση

Οι Dukha μετακινούνται 5 έως 10 φορές τον χρόνο, στήνοντας και ξεστήνοντας τα κωνικά τους καταλύματα (ορτζ ή τιπί), αναζητώντας κατάλληλο κλίμα και βρύα – την κύρια τροφή των ταράνδων. Το καλοκαίρι ανεβαίνουν σε υψόμετρα έως 2.300 μέτρα, ενώ τον χειμώνα κατεβαίνουν χαμηλότερα, γύρω στα 1.800 μέτρα, για να προστατευτούν από τους παγωμένους ανέμους.

Για τους Tsaatan, το χιόνι δεν είναι εμπόδιο. Οι τάρανδοι σκάβουν με τις οπλές τους και βρίσκουν εύκολα την τροφή τους κάτω από το παχύ στρώμα πάγου. Η φύση δεν είναι εχθρός, είναι σύμμαχος.

View this post on Instagram

A post shared by Cass 🐼 (@ohsocassie)

Ποιοι είναι οι Dukha

Εθνολογικά, οι Dukha ανήκουν στους Τουβανούς (Tuvans), γνωστούς επίσης ως Uriankhai ή Soyot. Μιλούν μια γλώσσα συγγενική με τη μογγολική και κουβαλούν μια ιστορία ξεριζωμού. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα ζούσαν σε εδάφη που σήμερα ανήκουν στη Ρωσία. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πολλοί εγκατέλειψαν την Τούβα και κατέφυγαν στη βόρεια Μογγολία, όπου τελικά απέκτησαν μογγολική υπηκοότητα το 1956.

Παρά το μικρό τους μέγεθος, η φυλή έχει καταφέρει να διατηρήσει τις παραδόσεις, τη γλώσσα και τον νομαδικό τρόπο ζωής της, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ελκυστική, αλλά και ευάλωτη, στον τουρισμό.

Οι τάρανδοι δεν είναι απλώς ζώα

Για τους Tsaatan, ο τάρανδος είναι μέσο μεταφοράς, πηγή τροφής, εργαλείο επιβίωσης και σχεδόν μέλος της οικογένειας. Χρησιμοποιείται για μετακινήσεις, μεταφορά ξύλων, εποχιακές μεταναστεύσεις και ταξίδια προς τις κοντινές πόλεις για εμπόριο.

Το γάλα του ταράνδου αποτελεί βασικό στοιχείο της διατροφής τους: από αυτό φτιάχνουν τυρί, γιαούρτι, βούτυρο και γάλα για τσάι. Κάθε ζώο δίνει περίπου 100 λίτρα πλούσιου γάλακτος ανά περίοδο αρμέγματος. Το κρέας καταναλώνεται σπάνια – προτεραιότητα είναι πάντα η αύξηση του κοπαδιού.

Οι τάρανδοι εκπαιδεύονται από μικρή ηλικία. Στα δύο τους χρόνια τους καβαλούν παιδιά, ενώ οι ενήλικες περιμένουν έως τα ζώα να γίνουν αρκετά δυνατά. Κατά τις μετακινήσεις, τα αρσενικά κουβαλούν φορτία έως 40 κιλά και τα θηλυκά έως 30.

Σαμανισμός και πνευματικότητα

Η σχέση των Dukha με τη φύση είναι βαθιά πνευματική. Ο σαμανισμός αποτελεί τον κεντρικό άξονα των πεποιθήσεών τους και οι Tsaatan φημίζονται για τους ισχυρούς σαμάνους τους. Η τάιγκα δεν είναι απλώς τόπος διαμονής – είναι ζωντανός οργανισμός, γεμάτος πνεύματα και δυνάμεις που απαιτούν σεβασμό.

Από την εξαφάνιση στην αναγέννηση

Στα τέλη του 20ού αιώνα, ο αριθμός των ταράνδων μειώθηκε δραματικά – από 2.280 σε μόλις 616. Η φυλή έφτασε στο χείλος της κατάρρευσης. Χάρη όμως σε κρατικές παρεμβάσεις, οργανώσεις και ιδιωτικές πρωτοβουλίες, οι Tsaatan κατάφεραν να ανακάμψουν. Το 2019 γιόρτασαν το Φεστιβάλ των 2.000 Ταράνδων και μέχρι το 2020 ο αριθμός είχε φτάσει τους 2.690.

View this post on Instagram

A post shared by Sheena Miyake (@sheena.miyake)

Πώς επιβιώνουν σήμερα

Η οικονομία τους βασίζεται σε κρατική ενίσχυση, περιορισμένο και ελεγχόμενο τουρισμό, κυνήγι για τις ανάγκες του χειμώνα και τη συλλογή φαρμακευτικών φυτών, μούρων και κουκουναριών, τα οποία πωλούν ή ανταλλάσσουν. Ψαρεύουν με λόγχες και γνωρίζουν άριστα τα βότανα της τάιγκας.

Για ιατρική φροντίδα και εκπαίδευση, συνδέονται διοικητικά με κοντινές πόλεις, όπου τα παιδιά συχνά μένουν σε οικοτροφεία.

Ένας κόσμος που επιμένει να υπάρχει

Οι Dukha δεν είναι απολίθωμα του παρελθόντος. Είναι μια ζωντανή υπενθύμιση ότι υπάρχουν ακόμα κοινωνίες που επιλέγουν τη συμβίωση με τη φύση αντί για την κυριαρχία πάνω της. Παρά τις πιέσεις της εκσυγχρονισμένης ζωής, συνεχίζουν – πεισματικά – να ακολουθούν τον δρόμο των ταράνδων.