Σε μια εποχή όπου ο πλανήτης μοιάζει να κινείται με ρυθμούς εξοπλισμών, συγκρούσεων και γεωπολιτικών ανταγωνισμών, υπάρχει μια μικρή αλλά εντυπωσιακή ομάδα χωρών που επέλεξε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο – να ζήσει χωρίς στρατό.

Συνολικά 22 κράτη, από τη Λατινική Αμερική μέχρι την Ευρώπη και τα νησιά του Ειρηνικού, έχουν καταργήσει τις ένοπλες δυνάμεις τους. Και όμως, όχι μόνο δεν κατέρρευσαν, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις συγκαταλέγονται ανάμεσα στις πιο σταθερές και ασφαλείς κοινωνίες του κόσμου.

Το πιο γνωστό και εμβληματικό παράδειγμα είναι η Κόστα Ρίκα. Το 1948, μετά από έναν σύντομο εμφύλιο πόλεμο, ο ηγέτης της χώρας Χοσέ Φιγκέρες Φερέρ ανακοίνωσε την οριστική διάλυση του στρατού. Οι στρατώνες μετατράπηκαν σε σχολεία, μουσεία και πολιτιστικά κέντρα. Σε μια ταραγμένη Λατινική Αμερική, η απόφαση φάνταζε σχεδόν αυτοκτονική. Τελικά, αποδείχθηκε θεμέλιο μιας σταθερής δημοκρατίας, με επενδύσεις στην παιδεία, στην υγεία και στην κοινωνική συνοχή.

Αντίστοιχη πορεία ακολούθησε ο Παναμάς μετά την πτώση του καθεστώτος Νοριέγκα. Το 1990, η χώρα κατάργησε τον στρατό της, βασίζοντας την ασφάλειά της σε ενισχυμένες αστυνομικές δυνάμεις και στη διεθνή σημασία της Διώρυγας. Το ίδιο συνέβη και στη Γρενάδα, όπου ο στρατός τέθηκε εκτός νόμου μετά την αμερικανική εισβολή του 1983.

freepik

Στην Καραϊβική, κράτη όπως η Αγία Λουκία και ο Άγιος Βικέντιος και Γρεναδίνες επένδυσαν στον τουρισμό και στη σταθερότητα αντί στη στρατιωτική ισχύ. Στον Ινδικό Ωκεανό, ο Μαυρίκιος ακολουθεί παρόμοιο μοντέλο, δίνοντας έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και στη διπλωματία.

Η Ευρώπη έχει τη δική της εξαίρεση: την Ισλανδία. Είναι το μοναδικό μέλος του ΝΑΤΟ χωρίς μόνιμο στρατό. Η άμυνά της βασίζεται στην ακτοφυλακή και σε διεθνείς συμφωνίες, κυρίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα έχει διαδραματίσει κομβικό ρόλο στον Βόρειο Ατλαντικό και, ιστορικά, κατάφερε ακόμη και να επιβληθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο στους περίφημους «Πολέμους του Μπακαλιάρου» τη δεκαετία του 1970 – χωρίς κλασικό στρατό.

Μικροσκοπικά ευρωπαϊκά κράτη όπως η Ανδόρα, το Μονακό και το Βατικανό στηρίζονται στην προστασία ισχυρών γειτόνων. Το Λιχτενστάιν, από την άλλη, έμεινε στην ιστορία όταν το 1866 έστειλε στρατιωτικό σώμα σε πόλεμο και επέστρεψε με… περισσότερους άνδρες από όσους είχε στείλει. Λίγο αργότερα, ο στρατός διαλύθηκε οριστικά.

Στον Ειρηνικό, χώρες όπως η Μικρονησία, τα Νησιά Μάρσαλ και το Παλάου έχουν παραχωρήσει την άμυνά τους στις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω ειδικών συμφωνιών, λαμβάνοντας οικονομική βοήθεια και εγγυήσεις ασφαλείας. Η Σαμόα στηρίζεται στη Νέα Ζηλανδία, ενώ στη λίστα προστίθενται το Ναούρου, το Τουβαλού και τα Νησιά Κουκ.

Παρά τις διαφορετικές γεωγραφικές, πολιτικές και πολιτισμικές συνθήκες, όλες αυτές οι χώρες μοιράζονται κάτι κοινό: επέλεξαν τη διπλωματία, τις συμμαχίες και την εσωτερική συνοχή αντί για την ισχύ των όπλων. Σε έναν κόσμο που συχνά μετρά την ασφάλεια σε πυραύλους και στρατούς, αυτές οι κοινωνίες αποδεικνύουν ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος – και, μέχρι σήμερα, μοιάζει να τις δικαιώνει.