Η ένταση στις σχέσεις Μόσχας–Φαναρίου κορυφώνεται ξανά, καθώς η Ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) προχώρησε σε μια πρωτοφανή επίθεση κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου.

Με μια ανακοίνωση γεμάτη σκληρούς χαρακτηρισμούς, η SVR κατηγορεί τον Πατριάρχη ότι λειτουργεί ως εργαλείο δυτικών μυστικών υπηρεσιών και ότι επιχειρεί να αποδυναμώσει συστηματικά τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Σύμφωνα με τη Μόσχα, ο Βαρθολομαίος συνεργάζεται με τις κυβερνήσεις των κρατών της Βαλτικής και λαμβάνει υποστήριξη από βρετανικά κατασκοπευτικά δίκτυα, τα οποία –όπως υποστηρίζει– τροφοδοτούν «ρωσοφοβικές» πολιτικές σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η SVR τον κατηγορεί ακόμη ότι αξιοποιεί εθνικιστές και νεοναζιστικούς κύκλους για να αποσπάσει εκκλησίες και ενορίες από το Πατριαρχείο Μόσχας, δημιουργώντας νέες δομές υπαγόμενες στην Κωνσταντινούπολη.

Το εκκλησιαστικό ρήγμα πίσω από την ένταση

Οι κατηγορίες αυτές δεν εμφανίζονται σε κενό. Η ρήξη ανάμεσα στη Ρωσική Εκκλησία και το Οικουμενικό Πατριαρχείο κρατάει ήδη χρόνια, με αφετηρία την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας το 2019. Η απόφαση εκείνη θεωρήθηκε από τη Μόσχα όχι μόνο εκκλησιαστική πρόκληση, αλλά και πολιτική ενέργεια που έπληξε τα στρατηγικά της συμφέροντα στον ορθόδοξο κόσμο.

Έκτοτε, το Πατριαρχείο Μόσχας κατηγορεί το Φανάρι για «παραβίαση κανονικών ορίων», ενώ πολλοί ιεράρχες και σχολιαστές από τη ρωσική πλευρά παρουσιάζουν τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο ως έναν ηγέτη που «συνεργάζεται» με δυτικές κυβερνήσεις και υπονομεύει την ενότητα της Ορθοδοξίας.

Οι Βαλτικές χώρες στο επίκεντρο

Το νέο ξέσπασμα της SVR εστιάζει ιδιαίτερα στη Λιθουανία, τη Λετονία και την Εσθονία, χώρες όπου οι τοπικές κυβερνήσεις έχουν δείξει διάθεση αποστασιοποίησης από τη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Μόσχας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η Μόσχα θεωρεί ότι αυτή η απομάκρυνση γίνεται σε συνεργασία με το Φανάρι και εντάσσεται σε μια γενικότερη πολιτική «απορωσοποίησης» της περιοχής.

Οι αναφορές της SVR επιχειρούν να συνδέσουν την εκκλησιαστική αναδιάταξη στις Βαλτικές χώρες με δυτικές μυστικές υπηρεσίες, παρουσιάζοντας την Κωνσταντινούπολη ως βασικό μοχλό πίεσης στη ρωσική επιρροή. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται –με κατηγορίες περί «πρακτόρων», «διαβόλου» και «νεοναζί συμμάχων» - δείχνει ότι η θρησκευτική αντιπαράθεση έχει πλέον μετατραπεί σε όχημα πολιτικής και προπαγανδιστικής αντιπαράθεσης.

Θρησκεία, πολιτική και πληροφοριακός πόλεμος

Το περιστατικό αυτό επιβεβαιώνει ότι η διένεξη Ρωσίας–Φαναρίου έχει ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια μιας απλής θεολογικής ή εκκλησιαστικής διαφωνίας. Αντιθέτως, χρησιμοποιείται ως εργαλείο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με τη Μόσχα να επιδιώκει να παρουσιάσει το Φανάρι ως παράγοντα «δυτικής παρέμβασης» στον ορθόδοξο χώρο.

Την ίδια στιγμή, χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που επιθυμούν να περιορίσουν τη ρωσική επιρροή στα εσωτερικά τους ζητήματα στρέφονται προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο για να αναζητήσουν εναλλακτικές εκκλησιαστικές δομές.