Οι ειδικοί πιστεύουν ότι η γρίπη των πτηνών H5N1 ανήκει σε μια αυξανόμενη κατηγορία μολυσματικών ασθενειών που μπορούν να προκαλέσουν πανδημίες σε πολλά είδη. Υπάρχουν όμως τρόποι να μειωθούν οι κίνδυνοι.

Η γρίπη των πτηνών αποτελεί μια απειλή που είναι «μοναδική και νέα στη ζωή μας» επειδή έχει γίνει «πανζωοτία» που μπορεί να σκοτώσει τεράστιους αριθμούς σε πολλά είδη, προειδοποιούν οι ειδικοί. Εδώ και μήνες, η υψηλής παθογονικότητας γρίπη των πτηνών, ή H5N1, κυκλοφορεί στα γαλακτοκομικά αγροκτήματα, με δεκάδες ανθρώπινες μολύνσεις να έχουν αναφερθεί μεταξύ των εργαζομένων. Τώρα έχει μεταπηδήσει σε περισσότερα από 48 είδη θηλαστικών, από αρκούδες μέχρι γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες, προκαλώντας μαζικούς θανάτους σε θαλάσσια λιοντάρια και νεογνά θαλάσσιας φώκιας. Την περασμένη εβδομάδα, ο πρώτος άνθρωπος στις ΗΠΑ πέθανε από τη μόλυνση.

Αυτή η ικανότητα να μολύνει, να εξαπλώνεται και να σκοτώνει ένα τόσο ευρύ φάσμα πλασμάτων έχει ωθήσει ορισμένους επιστήμονες να αποκαλούν τον H5N1 «πανζωοτία»: μια επιδημία που ξεπερνά τα εμπόδια των ειδών και μπορεί να καταστρέψει διάφορους πληθυσμούς ζώων, συνιστώντας απειλή και για τον άνθρωπο. Καθώς η συρρίκνωση των οικοτόπων, η απώλεια βιοποικιλότητας και η εντατικοποίηση της γεωργίας δημιουργούν τέλεια εκκολαπτήρια μολυσματικών ασθενειών για άλματα από το ένα είδος στο άλλο, ορισμένοι επιστήμονες λένε ότι οι ζωονόσοι θα μπορούσαν να γίνουν μια από τις καθοριστικές απειλές της εποχής για την ανθρώπινη υγεία και ασφάλεια.

Είναι πραγματικά δύσκολο για τις μολυσματικές ασθένειες να μετακινηθούν σε ένα νέο είδος. Όταν συμβαίνει αυτό, είναι ανησυχητικό λέει ο Ed Hutchinson από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. «Η πανδημία που ξεκινάει από τα ζώα είναι ένα σχεδόν νέο πράγμα και δεν ξέρουμε τι είδους απειλή είναι», λέει η καθηγήτρια Janet Daly από το Πανεπιστήμιο του Nottingham. «Έχουμε μερικούς ιούς που μπορούν να μολύνουν πολλά είδη και έχουμε μερικούς ιούς που μπορούν να προκαλέσουν μαζικές εστίες, αλλά δεν έχουμε την τάση να έχουμε τον συνδυασμό – αυτό είναι κάτι σαν νέο φαινόμενο… Προς τα εκεί οδεύει η H5N1, και απλώς προκαλεί κάτι τόσο απρόβλεπτο. [Είναι] μοναδικό και νέο στη ζωή και τη μνήμη μας».

Οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα μπορεί να είναι τεράστιες. Η γρίπη των πτηνών οδήγησε σε «καταστροφική» μείωση του πληθυσμού των θαλάσσιων πτηνών, με εκατομμύρια άγρια ​​πτηνά να σκοτώνονται. Περισσότερα από 20.000 θαλάσσια λιοντάρια της Νότιας Αμερικής έχουν πεθάνει στη Χιλή και το Περού και υπολογίζεται ότι 17.000 νεογνά φώκιας του νότου έχουν πεθάνει στην Αργεντινή – που ισοδυναμεί με το 96% όλων των νεογνών που γεννήθηκαν στη χώρα το 2023.

Ο κίνδυνος εξάπλωσης της γρίπης των πτηνών μεταξύ των ανθρώπων είναι μια «τεράστια ανησυχία», προειδοποιούν και οι υγειονομικές αρχές του ΟΗΕ. Πιο πρόσφατα, ένας άνδρας στη Λουιζιάνα πέθανε αφού εκτέθηκε σε έναν συνδυασμό κοπαδιού στην πίσω αυλή και άγριων πτηνών. Από τον Μάρτιο του περασμένου έτους, έχουν αναφερθεί 66 επιβεβαιωμένες λοιμώξεις από τη γρίπη των πτηνών σε ανθρώπους στις ΗΠΑ, αλλά τα προηγούμενα κρούσματα ήταν ήπια. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι εξαπλώνεται μεταξύ των ανθρώπων και αυτό είναι που παρακολουθούν στενά οι ειδικοί.

Τα τρία τέταρτα των αναδυόμενων ασθενειών μπορούν να μεταδοθούν μεταξύ ζώων και ανθρώπων. Αυτό έχει σημασία όσον αφορά τη χαρτογράφηση τους και την προστασία των ανθρώπων, λένε οι ερευνητές. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η Covid-19 θα μπορούσε να είναι παράδειγμα πανδημίας που ξεκινάει από τα ζώα επειδή έχει μολύνει περισσότερα από 58 είδη εκτός των ανθρώπων, ανάμεσά τους ελάφια βιζόν, ακόμη και λεοπαρδάλεις του χιονιού.

«Είμαστε συγκλονισμένοι από τον αριθμό των ζωικών ειδών που είναι ευαίσθητα στη μόλυνση [Covid-19]», είπαν οι ερευνητές. Οι επιστήμονες προειδοποιούν επίσης ότι οι πανδημίες μεταξύ ειδών αυξάνονται. «Υπάρχει μια δίκαιη εργασία που καταδεικνύει τώρα ότι οι περισσότεροι ανθρώπινοι ιοί είναι ζωονοσογόνοι (δηλαδή ζωικής προέλευσης)», λέει η Michelle Wille, ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Γονιδιωματικής Παθογόνων στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης.

Η απώλεια βιοποικιλότητας είναι ο κύριος μοχλός εξάρσεων μολυσματικών ασθενειών, καθώς η παρακμή των οικοτόπων και η βιομηχανοποιημένη γεωργία τοποθετούν τους ανθρώπους σε άμεση γειτνίαση με άλλα είδη. Οι άνθρωποι έχουν ήδη μεταμορφώσει ή έχουν καταλάβει πάνω από το 70% της γης. Η αποψίλωση των δασών και η κλιματική καταστροφή φέρνουν επίσης ανθρώπους και ζώα σε στενή επαφή, καθώς η άγρια ​​ζωή μετακινείται σε μικρότερους χώρους. Επιπλέον, καθώς το κλίμα θερμαίνεται, τα κουνούπια, οι σκνίπες και τα τσιμπούρια διευρύνουν τη γεωγραφική τους περιοχή.

Όσο περισσότερα παθογόνα υπάρχουν σε πληθυσμούς ζώων, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος έκθεσης του ανθρώπου σε αυτά. «Θα δούμε περισσότερα από αυτά τα κρούσματα και είναι απλώς θέμα χρόνου πριν ένα από αυτά προκαλέσει άλλη πανδημία». «Δεν βλέπω να εξαφανίζονται αυτοί οι κίνδυνοι», καταλήγουν οι ειδικοί.