Μιλάμε για κατασκόπους. Το "Spy" δεν είναι ένας τίτλος εργασίας όπως "βοηθός του περιφερειακού βοηθού διευθυντή". Είναι περισσότερο ένας ρόλος, αλλά με πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα θανάτου και βασανιστηρίων.
Γι' αυτό οι κατάσκοποι δεν μπορούσαν να συλληφθούν, ειδικά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο οποίος διήρκεσε περίπου από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το 1945 έως την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. Aυτός είναι ένας κανόνας. Αλλά, είναι περισσότερο ένα άρρητο, προφανές σημείο παρά οτιδήποτε προδιαγραφικό.
Παρόλο που ο Ψυχρός Πόλεμος παρουσίαζε τις Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης σε ένα αδιέξοδο πυρηνικών επιθέσεων, κάθε έθνος που εμπλέκεται στη σύγκρουση χρησιμοποίησε κατασκοπευτικά σκάφη για να επιτύχει τους στόχους του. Ή ακριβέστερα, «κατασκοπεία», είτε στο εξωτερικό είτε στο εσωτερικό. Κυβερνητικές υπηρεσίες όπως η CIA, το FBI, η KGB (υπό την οποία εργαζόταν ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν) και άλλες είχαν διαφορετικούς κανονισμούς για τους πράκτορες που τοποθετούνταν ως «κατάσκοποι». Πέρα από τους κανόνες μιας συγκεκριμένης αποστολής και το ποιος αναφέρεται σε ποιον, μιλάμε κυρίως για κατευθυντήριες γραμμές κοινής λογικής και όχι για κάθε είδους επίσημους γραπτούς κανόνες.
Η CIA είχε τους «The Moscow Rules»
Πέρα από τις ιδέες όπως το "Μην σε πιάσουν", οι πληροφορίες δεν είναι εξαιρετικά προσεχείς για εξαιρετικά μυστικά κατασκοπευτικά πράγματα. Αλλά έχουμε κάποιες λεπτομέρειες για τη CIA χάρη στον Τόνι Μέντεζ, στον οποίο βασίστηκε ο χαρακτήρας του Μπεν Άφλεκ στο «Argo» του 2012. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Γεωχωρικών Πληροφοριών (NGA), ο επίσημος τίτλος εργασίας του Μέντεζ ήταν "αρχηγός μεταμφίεσης και επικεφαλής του τμήματος γραφικών και ελέγχου ταυτότητας" στο Γραφείο Τεχνικής Υπηρεσίας. Οπότε ναι, υπήρχαν μεταμφιέσεις. Και ο τίτλος του Μέντεζ μας λέει πολλά για τους κανονισμούς τύπου οργανογράμματος που δεν θα μάθουμε ποτέ πλήρως.
Αλλά σε ό,τι αφορά τα κατασκοπευτικά πράγματα, έχουμε μια λίστα με 10 κανόνες της CIA του Ψυχρού Πολέμου για τους οποίους γράφει ο Μέντεζ στο «The Moscow Rules» του 2019. Αυτοί ήταν άγραφοι, άρρητοι κανόνες που ονόμασε «πολύ απλούς και γεμάτους κοινή λογική». Αυτά που αξίζει να αναφερθούν πλήρως, είναι τα εξής: “Να μην υποθέσετε τίποτα", "Ποτέ μην πηγαίνετε ενάντια στο ένστικτό σας", "Όλοι είναι δυνητικά υπό τον έλεγχο των αντιπάλων", "Μην κοιτάτε πίσω, δεν είστε ποτέ εντελώς μόνοι", "Πηγαίνετε με τη ροή των πραγμάτων, ανακατευτείτε", "Παραλλάξτε το μοτίβο σας και μείνετε στην κάλυψή σας", "Γεμίστε τους σε μια αίσθηση εφησυχασμού", "Μην παρενοχλείτε τον αντίπαλο", "Διαλέξτε τον χρόνο και τον τόπο για δράση" και "Κρατήστε ανοιχτές επιλογές."
Λάβετε υπόψη ότι παρόλο που το βιβλίο του Μέντεζ ονομάζεται "The Moscow Rules", θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε πολλές τοποθεσίες. Καθώς ήταν η επικεφαλής της υπηρεσίας συλλογής πληροφοριών και κατασκοπείας, η CIA διεξήγαγε επιχειρήσεις παντού από την Ανατολική Γερμανία μέχρι την Κούβα και τη Χιλή.
Το FBI μόστραρε όλους τους κανόνες
Εάν η CIA λειτουργούσε εμπλεκόμενη σε κατασκοπεία στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το FBI λειτουργούσε εσωτερικά εντός των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στο πλαίσιο του COINTELPRO (Πρόγραμμα Counter-Intelligence) του J. Edgar Hoover, το οποίο ξεκίνησε το 1956. Το πρόγραμμα διήρκεσε 15 χρόνια και περιλάμβανε πράκτορες που διείσδυαν σε εγχώριες ομάδες που θεωρούνταν απειλές, όπως αντιπολεμικά κινήματα διαμαρτυρίας, φοιτητικές ομάδες, αριστερές πολιτικές οργανώσεις, συνδικάτα και ομάδες μίσους όπως η Κου Κλουξ Κλαν. Αυτό σημαίνει ότι πράκτορες του FBI παρουσιάστηκαν ως μέλη τέτοιων ομάδων για τη συλλογή πληροφοριών, τη διάδοση παραπληροφόρησης κ.λπ.
Είναι λογικό ότι ένας πράκτορας του FBI δεν είναι πιθανό να αντιμετωπίσει τον ίδιο κίνδυνο σε εγχώριες ομάδες όπως, ας πούμε, ένας πράκτορας της CIA που παριστάνει τον Γερμανό πολίτη στην Ανατολική Γερμανία. Ωστόσο, οι ίδιοι άγραφοι κανόνες κοινής λογικής που ο Τόνι Μέντεζ έθεσε στους «The Moscow Rules» σχεδόν σίγουρα ίσχυαν και για τους κατασκόπους του FBI. Με αυτά τα λόγια, δεν έχουμε συγκεκριμένους κανόνες για κατασκόπους του FBI κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Αντίθετα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι κανόνες του FBI περιλάμβαναν επίδειξη νομιμότητας.
Υπηρεσίες των ΗΠΑ όπως το FBI, για παράδειγμα, απασχολούσαν τουλάχιστον 1.000 πρώην Ναζί του Β' Παγκοσμίου Πολέμου κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ως άτομα πληροφοριών που συνδέονται με σοβιετικές πηγές, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1950. Σύμφωνα με τους New York Times, ακόμη και ένας από αυτούς, πρώην αξιωματικός των SS, είπε ότι πιθανότατα διέπραξε «μικρά εγκλήματα πολέμου» κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Συνολικά, το FBI λειτουργούσε με έναν απλό γενικό κανόνα: Ολοκληρώστε τη δουλειά με κάθε κόστος.
Η KGB είχε έναν απόλυτο κανόνα
Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε συζήτηση για εθιμοτυπία κατασκόπων, οι ιστορίες της KGB απεικονίζουν μια οργάνωση χωρίς ίχνος ευγένειας ή ευπρέπειας. Με πολλά διαφορετικά ακρωνύμια μέχρι το 1954 όταν υιοθέτησε το όνομα Komitet Gosudarstvennoi Bezopasnosti, η KGB ήταν διάσημη για την απόλυτη σκληρότητά της.
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εκκαθάρισης του Στάλιν, για παράδειγμα, η KGB (τότε η NKVD) συνέλαβε 1,5 εκατομμύριο Σοβιετικούς πολίτες και προφανείς πολιτικούς αντιφρονούντες σε δύο χρόνια το 1937 και το 1938. Περίπου οι μισοί δολοφονήθηκαν και οι υπόλοιποι στάλθηκαν σε γκουλάγκ. Η KGB περιπλανήθηκε μέχρι το 1991, συγκεντρώνοντας πληροφορίες στο εξωτερικό, επιδιδόμενη σε δολιοφθορές και υπονομεύσεις, παρακολουθώντας τους πολίτες της, λογοκρίνοντας σοβιετικούς επικριτές, συλλαμβάνοντας, εξαναγκάζοντάς τους, φυλακίζοντάς τους, βασανίζοντάς τους και πολλά άλλα.
Ενώ οι τακτικές της KGB ήταν βάναυσες και ακούγονταν εντελώς παράνομες, η ίδια η οργάνωση τηρούσε μια απόλυτη, αυστηρή ιεραρχία εξουσίας και θέσεων. Τα τμήματα περιλάμβαναν την Πρώτη Γενική Διεύθυνση που είναι υπεύθυνη για τις ξένες επιχειρήσεις, τη Δεύτερη Γενική Διεύθυνση που είναι υπεύθυνη για τις εσωτερικές επιχειρήσεις, την Τρίτη Γενική Διεύθυνση που είναι υπεύθυνη για την αντικατασκοπεία και ούτω καθεξής. Χωρίς αμφιβολία υπήρχαν πολλοί κανόνες πίσω από κλειστές πόρτες για κάθε πράκτορα σε κάθε τμήμα.
Αλλά τελικά, όπως είπε ο 32χρονος βετεράνος της KGB Oleg Kalugin στον Guardian, η KGB είχε μόνο έναν κανόνα: Να κερδίσει. Ο Kalugin, ο οποίος χλεύαζε τις έννοιες της εθιμοτυπίας των κατασκόπων, είπε ότι η KGB έκανε ό,τι και όποτε, για να επιτύχει τους στόχους της. Αυτό περιελάμβανε τη δημιουργία πολλών «μυστικών εργαστηρίων δηλητηριάσεων της KGB» που ήθελε να μην κλείσουν ποτέ.
