Η φράση «φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας» βρίσκεται στο 40ό κεφάλαιο του «Επιταφίου» του Περικλή, που εκφωνήθηκε το χειμώνα του 431 π.Χ., στο τέλος του πρώτου έτους του Πελοποννησιακού Πολέμου, με σκοπό να τιμήσει τους πρώτους πεσόντες και να εξυψώσει το ηθικό των Αθηναίων. Ολόκληρη η έκφραση είναι «φιλοκαλούμεν τε γάρ μετ' ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας».

Τι σημαίνει όμως; 

Αν σήμερα χρησιμοποιούμε την επίμαχη λέξη «μαλακία» σαν κάτι κακό, στο παρελθόν η έννοιά της ήταν η νωθρότητα και η μαλθακότητα. 

Όταν ο Περικλής έλεγε «φιλοκαλοῦμεν τέ γάρ μετ' εὐτελείας», εννοούσε πως πρέπει να υπάρχει καλαισθησία με μέτρο, απλότητα και λιτότητα, ενώ με τη φράση «φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας» ο Περικλής θέλει να τονίσει ότι οι Αθηναίοι είναι καλλιεργημένοι και ασχολούνται με τις επιστήμες, τα γράμματα και τις τέχνες, όμως αυτό δεν τους έχει κάνει νωθρούς.

Η φράση αυτή ήταν η απάντηση στην κριτική που είχαν δεχθεί οι Αθηναίοι από τους Σπαρτιάτες, οι οποίοι θεωρούσαν πως η ενασχόληση με τα γράμματα και τις τέχνες οδηγεί τους πολίτες στη μαλθακότητα.