Σας έχει τύχει ποτέ να θυμάστε κάτι και να είστε σίγουρος γι’ αυτό και μάλιστα να ρωτάτε και γνωστούς, οι οποίοι σας το επιβεβαιώνουν, ενώ μετά ανακαλύψατε πως όλο αυτό δεν συνέβη ποτέ; Ο όρος για να εξηγήσει μια μαζική ψευδή μνήμη δεν υπήρχε μέχρι το 2015. Μέχρι τότε μάλλον οι μελέτες είχαν επικεντρωθεί στο άτομο με την ψευδή μνήμη να λέγεται και αλλιώς «παραμνησία». Το 2015, η μαζική ψευδής μνήμη ονομάστηκε «φαινόμενο Μαντέλα». Και υπάρχει μια πολύ λογική εξήγηση γιατί έγινε αυτό...

Το «φαινόμενο Μαντέλα» είναι κάτι μεταξύ επεξήγησης και θεωρίας συνωμοσίας. Η ονοματοδοσία ανήκει στην Fiona Broome, διάσημη παραφυσική σύμβουλο. Για κάποιο λόγο, ένας πολύ μεγάλος αριθμός κόσμου, θυμόταν με λεπτομέρειες ότι ο Νέλσον Μαντέλα πέθανε την δεκαετία του ’80. Μερικοί μάλιστα ανακαλούν και περιγράφουν σκηνές από την κηδεία του. Η πραγματικότητα είναι πως ο Νέλσον Μαντέλα έζησε για να γίνει ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της Νότιας Αφρικής από το 1994 μέχρι και το 1999 και τελικά πέθανε το 2013 σε ηλικία 95 ετών.

Από την στιγμή που το διαδίκτυο θυμήθηκε τον ψεύτικο θάνατο του Μαντέλα, υπήρξαν πολλά παραδείγματα συλλογικής ψευδούς μνήμης. Από μικρής αλλά και μεγαλύτερης σημασίας. Ας πούμε για παράδειγμα πως στο παγκοσμίως γνωστό τραγούδι των Queen «We Are The Champions» θα ορκιζόμασταν όλοι πως στο τέλος λέει «... we are the champions… of the world». Μόνο που το τραγούδι τελειώνει λέγοντας απλά «...we are the champions…» χωρίς το «...of the world». Επίσης, υπάρχουν πολλοί που είναι επίσης σίγουροι πως οι πολιτείες των ΗΠΑ είναι 52. Αλλά δεν ήταν ποτέ πάνω από 50.

Υπάρχουν και πιο σοβαρά παραδείγματα. Όπως ο άντρας που στάθηκε μπροστά στα τανκς το 1989 στην Κίνα. Τίποτα δεν έχει γίνει γνωστό γι’ αυτόν τον άντρα από εκεί και πέρα και όμως εκατομμύρια κόσμου, θυμάται ως γεγονός πως το τανκς πέρασε από πάνω του και τον έλιωσε. Ή το ρολόι στον Σιδηροδρομικό Σταθμό της Μπολόνια, που υπέστη ζημιά το 1980, στην τρομοκρατική επίθεση κατά την οποία έχασαν την ζωή τους 85 άνθρωποι. Περίπου 9 στους 10, ήταν σίγουροι πως το ρολόι είχε σταματήσει στην ώρα της επίθεσης, ενώ στην πραγματικότητα είχε επισκευαστεί και δούλευε κανονικά.

Πάνω σε αυτά πάτησε η Fiona Broome για να φτιάξει μια ακόμα θεωρία συνωμοσίας με το όνομα του Νέλσον Μαντέλα. Και ενώ το φαινόμενο έχει μια βάση, η εξήγηση της Bloom ξεφεύγει αρκετά από την πραγματικότητα. Ή μήπως όχι; Η ίδια λέει πως το φαινόμενο οφείλεται στην ύπαρξη πολλαπλών παράλληλων συμπάντων. Η εξήγησή της βρίσκεται στις μετακινήσεις μας μεταξύ αυτών των παράλληλών συμπάντων, όπου η πραγματικότητες είναι πολλές και διαφορετικές και άρα, υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές γεγονότων.

Ωστόσο, η επιστήμονες είναι εξαιρετικά διχασμένοι για την ύπαρξη ενός πολυσύμπαντος. Από την άλλη, η ψυχολογία εξηγεί την ψευδή μνήμη ως αποτέλεσμα στην διάδοση λανθασμένης πληροφορίας που ξεκινά μέσα στην φαντασία κάποιων αλλά και σε «κοινωνικές πιέσεις», που αφήνουν λανθασμένες μνήμες στο υποσυνείδητό μας. Υπάρχει άλλωστε, σύμφωνα με έρευαν, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δυσκολεύεται ή δεν μπορεί να ξεχωρίσει το πραγματικό από το φανταστικό. Ίσως να είναι και κάποιος από αυτούς που διαδίδουν αρχικά την ψευδή πληροφορία που μετατρέπεται σε μνήμη...

Περισσότερο η εξήγηση βρίσκεται πως οι άνθρωποι έχουν αυτή την ψευδή μνήμη γιατί πιστεύουν υποσυνείδητα ότι δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για την προσωπική τους επιβίωση. Μέσω της πίστης, αλλά και της διάδοσης αυτής της μαζικής ψευδούς μνήμης. Το «φαινόμενο Μαντέλα» μπορεί υπό προϋποθέσεις να γίνει επικίνδυνο, αφού η παραπληροφόρηση δεν έχει σαφή όρια. Παρόλ’ αυτά προς το παρόν, περιορίζεται σε πολύ συγκεκριμένα γεγονότα. Το πιο σοβαρό πρόβλημα είναι πώς οι άνθρωποι που έχουν λανθασμένη μνήμη είναι αρκετοί και οι περισσότεροι από αυτούς, πιστεύουν πως η εξήγηση βρίσκεται σε μια θεωρία συνωμοσίας...