Τα περισσότερα φρούτα και λαχανικά που πωλούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εξακολουθούν να εμπίπτουν εντός των νόμιμων ορίων υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η συζήτηση για την ασφάλεια των τροφίμων έχει λήξει.

Η τελευταία έκθεση για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων, η οποία συντάσσεται ετησίως από την Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA), εφιστά την προσοχή, επειδή νευροτοξικά υπολείμματα φυτοφαρμάκων συνεχίζουν να εμφανίζονται σε δείγματα τροφίμων σε όλη την Ευρώπη.

Η EFSA ανέλυσε χιλιάδες δείγματα τροφίμων που συλλέχθηκαν σε όλες τις χώρες της ΕΕ, για να αξιολογήσει τα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα που καταναλώνονται συνήθως.

Σύμφωνα με την EFSA:

• Τα περισσότερα δείγματα συμμορφώνονταν με τα ισχύοντα νόμιμα όρια ασφαλείας
• Ένα μικρότερο ποσοστό υπερέβαινε τα μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων (MRLs)
• Πολλαπλά υπολείμματα φυτοφαρμάκων βρέθηκαν συχνά στο ίδιο δείγμα τροφίμων

Η EFSA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνολική έκθεση των καταναλωτών παραμένει απίθανο να αποτελέσει σημαντική ανησυχία για την υγεία με βάση τα τρέχοντα μοντέλα αξιολόγησης κινδύνου.

Ωστόσο, τα ευρήματα έχουν επίσης ανανεώσει τη συζήτηση σχετικά με τη σωρευτική έκθεση και τη συνεχιζόμενη παρουσία φυτοφαρμάκων που σχετίζονται με τη νευροτοξικότητα.

Τι είναι τα νευροτοξικά φυτοφάρμακα;

Τα νευροτοξικά φυτοφάρμακα είναι χημικές ουσίες ικανές να επηρεάσουν το νευρικό σύστημα. Ανάλογα με την ένωση και το επίπεδο έκθεσης, μπορεί να επηρεάσουν:

• Νευρική σηματοδότηση
• Ανάπτυξη εγκεφάλου
• Λειτουργία νευροδιαβιβαστών
• Γνωστικές και κινητικές διεργασίες

Τα παιδιά και τα αναπτυσσόμενα έμβρυα θεωρούνται γενικά πιο ευάλωτα, επειδή το νευρικό σύστημα εξακολουθεί να αναπτύσσεται.

Ποια συγκεκριμένα φυτοφάρμακα βρέθηκαν;

Η τελευταία έκθεση της EFSA δείχνει ευρεία συμμόρφωση με τα νόμιμα όρια της ΕΕ, αλλά η ανάλυση της PAN Europe (κορυφαίος οργανισμός ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων σε φυτοφάρμακα στην Ευρώπη) για τα ίδια δεδομένα της EFSA υποστηρίζει, ότι πολλά από τα πιο ανησυχητικά υπολείμματα περιλαμβάνουν φυτοφάρμακα με γνωστές ή ύποπτες νευροτοξικές ιδιότητες.

Η EFSA ανέφερε περισσότερα από 125.000 δείγματα τροφίμων σε όλη την Ευρώπη και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο συνολικός διατροφικός κίνδυνος παρέμεινε χαμηλός, αλλά η PAN Europe τόνισε ότι πολλά υπολείμματα εξακολουθούν να εμφανίζονται σε φρούτα και λαχανικά, συμπεριλαμβανομένων μειγμάτων που δεν έχουν αξιολογηθεί πλήρως ως «κοκτέιλ».

Οι ομάδες φυτοφαρμάκων και φυτοφαρμάκων που αξίζουν ειδικής μνείας περιλαμβάνουν:

Η θέση της EFSA είναι ότι τα περισσότερα ανιχνευόμενα υπολείμματα ήταν εντός των μέγιστων ορίων υπολειμμάτων και ότι ο εκτιμώμενος κίνδυνος για τον καταναλωτή ήταν χαμηλός.

Η κριτική της PAN Europe είναι διαφορετική: εστιάζει στην επαναλαμβανόμενη έκθεση, τα μείγματα, τις νευροτοξικές ουσίες και τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων που δεν είναι πλέον εγκεκριμένα στην ΕΕ μεν, αλλά ενδέχεται να εμφανίζονται μέσω εισαγωγών ή παλαιάς/παγκόσμιας χρήσης, δε.

Ποια τρόφιμα βρέθηκαν να είναι τα πιο μολυσμένα;

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της EFSA, που συντονίζεται από την ΕΕ, το 2024 εξέτασε συγκεκριμένα προϊόντα: μελιτζάνες, μπανάνες, μπρόκολο, καλλιεργημένα μανιτάρια, γκρέιπφρουτ, πεπόνια, γλυκές πιπεριές, σταφύλια, παρθένο ελαιόλαδο, σιτηρά, βοδινό λίπος και αυγά κότας.

Σε αυτό το πρόγραμμα:

• το 43,1% των δειγμάτων δεν είχε μετρήσιμα υπολείμματα
• το 54,5% είχε ένα ή περισσότερα υπολείμματα εντός των νόμιμων ορίων
• το 2,4% υπερέβαινε τα μέγιστα επίπεδα υπολειμμάτων, με το 1,2% να επιβεβαιώνεται ως μη συμμορφούμενο

Τα πορτοκάλια, τα σταφύλια, οι φράουλες και τα μήλα περιγράφηκαν ως τα τρόφιμα που παρέμειναν τα πιο μολυσμένα.

Η PAN Europe σημείωσε επίσης ότι οι δικές της δοκιμές σε μήλα από 13 ευρωπαϊκές χώρες βρήκαν πολλαπλά υπολείμματα στο 85% των δειγμάτων, ενισχύοντας την ανησυχία για τα μείγματα φυτοφαρμάκων στα φρούτα που καταναλώνονται συνήθως.

Συνοπτικά:

ΠΡΟΣΟΧΗ: Τα παραπάνω ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ότι αυτά τα τρόφιμα δεν είναι ασφαλή για κατανάλωση. Το πιο ακριβές μήνυμα είναι ότι ορισμένα φρούτα (ιδίως πορτοκάλια, σταφύλια, φράουλες και μήλα) εμφανίζονται συχνότερα στις συζητήσεις για τα υπολείμματα, ενώ η EFSA εξακολουθεί να αναφέρει υψηλή συνολική συμμόρφωση με τα όρια της ΕΕ και χαμηλό εκτιμώμενο κίνδυνο για τους καταναλωτές.

Γιατί η αθροιστική έκθεση γίνεται μεγαλύτερη ανησυχία;

Μία από τις σημαντικότερες επιστημονικές συζητήσεις δεν είναι πλέον μόνο το αν ένα μόνο φυτοφάρμακο υπερβαίνει τα νόμιμα όρια. Οι ερευνητές επικεντρώνονται όλο και περισσότερο στα εξής:

• Επαναλαμβανόμενη έκθεση σε χαμηλά επίπεδα με την πάροδο του χρόνου
• Έκθεση σε πολλά φυτοφάρμακα ταυτόχρονα
• Συνδυασμένες επιπτώσεις σε ευάλωτους πληθυσμούς

Τα τρέχοντα ρυθμιστικά συστήματα αξιολογούν κυρίως τα φυτοφάρμακα μεμονωμένα, αν και οι μέθοδοι σωρευτικής αξιολόγησης εξελίσσονται σταδιακά. Αυτό έχει σημασία επειδή τα δείγματα τροφίμων συχνά περιέχουν περισσότερα από ένα υπολείμματα ταυτόχρονα.

Σημαίνει αυτό ότι τα τρόφιμα της ΕΕ δεν είναι ασφαλή;

Όχι και αυτή η διάκριση είναι σημαντική. Η EFSA υποστηρίζει ότι η πλειονότητα των δειγμάτων τροφίμων παραμένει εντός των καθιερωμένων ορίων ασφαλείας με βάση τις υπάρχουσες τοξικολογικές αξιολογήσεις.

Ωστόσο, οι επιστημονικές συζητήσεις και οι συζητήσεις για τη δημόσια υγεία συνεχίζονται γύρω από:

• Εάν τα τρέχοντα όρια καλύπτουν πλήρως τους μακροπρόθεσμους νευρολογικούς κινδύνους
• Πώς θα πρέπει να αξιολογείται η σωρευτική έκθεση
• Την πιθανή ευαλωτότητα των παιδιών και των εγκύων

Με άλλα λόγια, το ζήτημα αφορά λιγότερο την άμεση δηλητηρίαση και περισσότερο την κατανόηση των πιθανών μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της χρόνιας έκθεσης.

Τι μπορούν ρεαλιστικά να κάνουν οι καταναλωτές;

Οι ειδικοί γενικά συνιστούν μια ισορροπημένη προσέγγιση αντί για πανικό. Χρήσιμες στρατηγικές προστασίας:

• Καλό πλύσιμο φρούτων και λαχανικών
• Ξεφλούδισμα των προϊόντων όταν είναι εφικτό
• Κατανάλωση ποικίλης διατροφής για τη μείωση της επαναλαμβανόμενης έκθεσης από μία μόνο πηγή
• Παρακολούθηση ειδήσεων και ενημερώσεων για την ασφάλεια των τροφίμων από αξιόπιστες πηγές/αρχές

Οι οργανισμοί υγείας εξακολουθούν να ενθαρρύνουν έντονα την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, επειδή τα οφέλη τους γενικά υπερτερούν των γνωστών κινδύνων που σχετίζονται με τα φυτοφάρμακα.

Συμπέρασμα

Η τελευταία έκθεση της EFSA για τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων υποδηλώνει ότι τα περισσότερα τρόφιμα της ΕΕ παραμένουν εντός των ισχυόντων νομικών προτύπων ασφαλείας, αλλά υπογραμμίζει επίσης μια συνεχιζόμενη επιστημονική ανησυχία: η έκθεση σε νευροτοξικά φυτοφάρμακα συνεχίζει να συμβαίνει μέσω της προσφοράς τροφίμων.

Ενώ τα ανιχνευόμενα επίπεδα είναι συνήθως χαμηλά, η αυξανόμενη συζήτηση επικεντρώνεται στη σωρευτική έκθεση, τις συνδυασμένες χημικές επιπτώσεις και τη μακροπρόθεσμη νευρολογική υγεία - ιδιαίτερα σε ευάλωτους πληθυσμούς.

Καθώς η κανονιστική επιστήμη εξελίσσεται, η συζήτηση μετατοπίζεται από το εάν υπάρχουν υπολείμματα στο εάν τα τρέχοντα συστήματα αξιολόγησης αντικατοπτρίζουν πλήρως τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκτίθενται στην πραγματική ζωή.

Πηγές:
pan-europe.info
efsa.europa.eu (1)
efsa.onlinelibrary.wiley.com
who.int
efsa.europa.eu (2)