Ο πόλεμος με το Ιράν δεν απειλεί μόνο το πετρέλαιο, αλλά «σφίγγει τον λαιμό» στην παγκόσμια αγορά ηλίου, ενός αόρατου αλλά κρίσιμου αερίου για την τεχνητή νοημοσύνη, τα chips και τα νοσοκομειακά MRI.

Μετά τα ιρανικά πλήγματα στο εργοστάσιο LNG του Ras Laffan στο Κατάρ, σχεδόν ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς Ήλιου μπαίνει σε τροχιά παρατεταμένης κρίσης, απειλώντας να επιβραδύνει την κούρσα του AI από τα εργοστάσια της Ασίας μέχρι τα data centers της Δύσης.

Οι επιθέσεις στο Ras Laffan, τη ναυαρχίδα του LNG στο Κατάρ, δεν χτύπησαν μόνο τις εξαγωγές φυσικού αερίου, αλλά και το «παράπλευρο» προϊόν: το ήλιο, το οποίο απομονώνεται από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και μεταφέρεται σε υπερ-ψυχρή υγρή μορφή. Η Ντόχα ανακοίνωσε ότι οι ζημιές έχουν μειώσει κατά 14% τις ετήσιες εξαγωγές Ήλιου και ότι η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί έως και πέντε χρόνια, ενώ όλος σχεδόν ο όγκος εξάγεται μέσω του Στενού του Ορμούζ, που έχει παραλύσει από τον πόλεμο.

Ήλιο και τεχνητή νοημοσύνη: το «κρυφό καύσιμο» των τσιπ

Το ήλιο, δεύτερο πιο συχνό στοιχείο στο Σύμπαν αλλά σπάνιο στη Γη, είναι αναντικατάστατο για την ψύξη των εργαλείων κατασκευής προηγμένων ημιαγωγών, όπου απαιτούνται εξαιρετικά σταθερές και χαμηλές θερμοκρασίες κατά την εγχάραξη των wafers. Ειδικοί προειδοποιούν ότι σε πολλές εφαρμογές ψύξης chips δεν υπάρχει εύκολο υποκατάστατο, με αποτέλεσμα μια παρατεταμένη κρίση να μπορεί να πλήξει την παραγωγή ημιαγωγών που τροφοδοτούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, στρατιωτικά drones, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και διαστημικές πλατφόρμες.

Παρότι οι μεγάλες βιομηχανίες chips έχουν ακόμη αποθέματα και φορτία σε μεταφορά, η πίεση ήδη μεταφέρεται στην αγορά: οι χρήστες Ήλιου, που εξασφαλίζουν συνήθως μακροχρόνια συμβόλαια, «σφάζονται» για σπάνια φορτία στη spot αγορά, με τις τιμές να έχουν ήδη υπερδιπλασιαστεί. Η Νότια Κορέα, που πέρυσι κάλυψε περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών Ήλιου από το Κατάρ, έχει απευθυνθεί σε αμερικανικούς παραγωγούς για επιπλέον ποσότητες, ενώ η Ταϊβάν και η Γερμανία βλέπουν τον κίνδυνο στενώσεων στην εφοδιαστική αλυσίδα των ημιαγωγών και της χημικής βιομηχανίας.

Ήλιο και τεχνητή νοημοσύνη: Η νέα ενεργειακή «μαύρη κύκνος»

Το Ήλιο δεν είναι απλώς τεχνολογικό αλλά και γεωπολιτικό ζήτημα, καθώς πρόκειται για μη ανανεώσιμο αέριο που παράγεται από ραδιενεργό διάσπαση στο βάθος της Γης και χάνεται στο Διάστημα όταν απελευθερωθεί. Με μόλις περίπου 190 εκατ. κυβικά μέτρα ετήσια παραγωγή – αρκετά για να γεμίσουν γύρω στις 76.000 ολυμπιακές πισίνες – κάθε πλήγμα σε έναν τόσο κομβικό προμηθευτή όπως το Κατάρ μετατρέπεται σε «σοκ συστήματος» για την παγκόσμια υψηλή τεχνολογία.

Η εταιρεία Airgas στις ΗΠΑ έχει ήδη κηρύξει force majeure σε πελάτες, δηλώνοντας ότι μπορεί να καλύψει μόνο μέχρι το 50% της συνηθισμένης ζήτησης και επιβάλλοντας επιπλέον surcharge, ενώ αντίστοιχες ειδοποιήσεις φτάνουν σε αγοραστές από Ινδία μέχρι Βραζιλία. Σύμφωνα με αναλυτές, οι προμηθευτές θα δώσουν προτεραιότητα σε βιομηχανίες στρατηγικής σημασίας – chips και ιατρική απεικόνιση – με τις «πρώτες απώλειες» να είναι οι… παιδικές μπαλονο-εκδηλώσεις, καθώς οι ποσότητες για ψυχαγωγική χρήση είναι οι πρώτες που κόβονται, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.

Ήλιο: Από αξονικούς τομογράφους μέχρι τα data center της τεχνητής νοημοσύνης
Πέρα από την τεχνητή νοημοσύνη, το Ήλιο είναι κρίσιμο για τις αξονικές τομογραφίες, καθώς ψύχει τους υπεραγώγιμους μαγνήτες που κρατούν σε λειτουργία τα μηχανήματα, αλλά και για την αεροδιαστημική, όπου χρησιμοποιείται για την εκκαθάριση δεξαμενών καυσίμων πυραύλων. Επίσης, αποτελεί βασικό εργαλείο στη βιομηχανία οπτικών ινών και σε ορισμένες αμυντικές εφαρμογές, καθιστώντας την τρέχουσα κρίση πολλαπλασιαστή κινδύνου σε μια στιγμή που ο κόσμος εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις ψηφιακές υποδομές.

Αν και οι ΗΠΑ, ως μεγαλύτερος παραγωγός Ήλιου, εμφανίζονται προς το παρόν πιο θωρακισμένες, ειδικοί σημειώνουν ότι μια μακρά διακοπή στο Κατάρ θα πλήξει τελικά και την αμερικανική βιομηχανία. Επιπλέον, το υγρό Ήλιο έχει «ημερομηνία λήξης»: απορροφά σταδιακά θερμότητα, βράζει, αυξάνει την πίεση στο δοχείο και, αν αυτή ξεπεραστεί, διαφεύγει, κάτι που σημαίνει ότι τα φορτία που έχουν εγκλωβιστεί σε δεξαμενές στον Περσικό μπορούν να χάσουν μεγάλο μέρος της αξίας τους μέσα σε 35–48 ημέρες.