Οι αρχαιολόγοι επιβεβαίωσαν τη θέση μιας χαμένης πόλης που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος, ενός εμπορικού κόμβου που κάποτε άνθιζε και παρέμενε κρυμμένος για αιώνες.

Η αρχαία πόλη, γνωστή ως Αλεξάνδρεια του Τίγρη, βρίσκεται στο νότιο Ιράκ, κοντά στον Περσικό Κόλπο. Ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. ως λιμάνι που συνέδεε το εμπόριο από την Ινδία με τη Μεσοποταμία και τον μεσογειακό κόσμο. Έπεσε στη λήθη μετά τον 3ο αιώνα μ.Χ., όταν άλλαξε η πορεία του Τίγρη.

Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές έχουν χαρτογραφήσει τα οχυρωματικά τείχη, το οδικό δίκτυο και τα οικοδομικά τετράγωνα της πόλης, χάρη σε εικόνες από drones και σαρώσεις υψηλής ανάλυσης. Οι αρχαιολόγοι εργάζονται στον χώρο από τη δεκαετία του 2010, την εποχή που το ISIS έλεγχε το Ιράκ, όμως τώρα αποκαλύφθηκε η πλήρης έκταση της χαμένης μητρόπολης.

Το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας στη Γερμανία, ανέφερε ότι στους ανασκαφείς «επιτρεπόταν μόνο να διεξάγουν επιφανειακές έρευνες υπό την στενή εποπτεία είτε στρατιωτών είτε αστυνομικών».

Οι ερευνητές εντόπισαν συγκροτήματα ναών, εργαστήρια και φούρνους, καθώς και τα ερείπια του λιμανιού και του συστήματος καναλιών της πόλης.

Η πόλη είχε «πλημμυρίσει επανειλημμένα», αλλά διατηρήθηκε, δήλωσε ο Στέφαν Ρ. Χάουζερ, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας.

Ο Χάουζερ είπε στο Fox News ότι, όπως και η πιο διάσημη ομόλογή της στην Αίγυπτο, η Αλεξάνδρεια στον Τίγρη ιδρύθηκε σε ένα σταυροδρόμι μεταξύ ποταμού και θάλασσας.

Η πόλη ιδρύθηκε σε μια εποχή που υπήρχε επείγουσα ανάγκη για ένα νέο λιμάνι στη νότια Μεσοποταμία, προκειμένου να διευκολυνθεί το εμπόριο με την Ινδία.

Ο Χάουζερ ανέφερε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος επέλεξε προσωπικά την τοποθεσία το 324 π.Χ., επικαλούμενος τον συγγραφέα Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, ο οποίος βασίστηκε σε παλαιότερες πηγές. «Η ποιότητα των γεωφυσικών στοιχείων είναι εντυπωσιακή... Η κατάσταση διατήρησης των κτιρίων είναι εκπληκτικά καλή», δήλωσε.

Ο Μέγας Αλέξανδρος που κατέκτησε την Περσική Αυτοκρατορία, έφτασε στην περιοχή λόγω της στρατηγικής θέσης της δίπλα στον ποταμό.

Ο αρχαιολόγος δήλωσε ότι τον εξέπληξε το μέγεθος της πόλης, που εκτείνεται σε 2,5 τετραγωνικά μίλια, το οποίο χαρακτήρισε «τεράστιο για μια αρχαία πόλη».

«Το μέγεθος των οικοδομικών τετραγώνων είναι εξαιρετικό», είπε. «Ξεπερνά ακόμη και εκείνα των μεγάλων πρωτευουσών της εποχής, όπως η Σελεύκεια στον Τίγρη ή η Αλεξάνδρεια στον Νείλο», τόνισε.

Ανακαλύφθηκε η χαμένη Αλεξάνδρεια του Τίγρη που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος στο Ιράκ: Το τεράστιο μέγεθός της εξέπληξε τους αρχαιολόγους

«Η ποιότητα των γεωφυσικών στοιχείων είναι εντυπωσιακή… Η κατάσταση διατήρησης των κτιρίων είναι εκπληκτικά καλή, και αρχίσαμε να εντοπίζουμε τους τοίχους αμέσως κάτω από την επιφάνεια, γεγονός που εξηγεί επίσης τα καλά αποτελέσματα της γεωφυσικής έρευνας», ανέφερε.

Σύμφωνα με τον Χάουζερ, η έρευνα ξεκίνησε το 2016 υπό την καθοδήγηση των Βρετανών αρχαιολόγων Τζέιν Μουν, Ρόμπερτ Κίλικ και Στιούαρτ Κάμπελ, στους οποίους απέδωσε την πρωτοβουλία για την έναρξη του έργου.

Ο ίδιος είπε πως η ανασκαφή στον συγκεκριμένο χώρο ήταν «πρόκληση» αφού οι θερμοκρασίες το καλοκαίρι ξεπερνούν 49 βαθμούς Κελσίου ενώ είναι έντονη η ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η ομάδα σχεδιάζει να πραγματοποιήσει ανασκαφές στη συνοικία της πόλης, καθώς και τα εργαστήρια και τους κλιβάνους της, στο μέλλον, εφόσον εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση.

Ο Χάουζερ τόνισε ότι ο χώρος θα μπορούσε να ρίξει νέο φως στο Παρθικό Βασίλειο, το οποίο κυβέρνησε την πόλη αιώνες μετά την κατάκτηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Περιέγραψε το βασίλειο ως μία από τις λιγότερο μελετημένες δυνάμεις της αρχαιότητας.

«Δεν υπάρχει ούτε μία χρήσιμη περίληψη της ιστορίας, της δομής και του πολιτισμού του», είπε ο Χάουζερ. «Ο χώρος είναι κατάλληλος για αυτού του είδους την έρευνα, καθώς δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία μεταγενέστερη οικοδομική δραστηριότητα από την αρχαιότητα», πρόσθεσε.

«Έχουμε την σχεδόν μοναδική ευκαιρία να ανακατασκευάσουμε ένα ολόκληρο πολεοδομικό σχέδιο μέσω γεωφυσικών ερευνών και επί του παρόντος ελπίζουμε να τις ολοκληρώσουμε φέτος», ανέφερε.

Η κατάκτηση της Περσικής Αυτοκρατορίας και η ίδρυση

Τον 4ο αιώνα π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατέκτησε την Περσική Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών. «Μερικοί από τους συμμετέχοντες σε αυτές τις εκστρατείες άφησαν γραπτές αναφορές που μας παρέχουν αρκετά καλές, και μερικές φορές ακόμη και πολύ λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τις στρατιωτικές εκστρατείες του Αλεξάνδρου», είπε ο Στέφαν Χάουζερ.

Κατά την επιστροφή του από την περιοχή του Ινδού ποταμού στη Μεσοποταμία, ο Μέγας Αλέξανδρος αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το ποτάμιο σύστημα για να συνεχίσει από τη Σούσα, την πρωτεύουσα των Αχαιμενιδών που βρίσκεται στο σημερινό Ιράν, προς τη Βαβυλώνα.

Τότε διαπίστωσε ότι η νότια Μεσοποταμία είχε πληγεί σοβαρά από την ιζηματογένεση, τη συσσώρευση λεπτόκοκκου λάσπης που μεταφερόταν κατά μήκος του βαβυλωνιακού αλλουβίου τόσο από τον Τίγρη όσο και κυρίως, από τα διάφορα κανάλια των παραπόταμων του Ευφράτη.

Ως αποτέλεσμα, η ακτογραμμή του Περσικού Κόλπου επεκτεινόταν συνεχώς προς τη θάλασσα, σχηματίζονταν έλη, ενώ τα παραδοσιακά λιμάνια γίνονταν πιο δυσπρόσιτα ή ακόμα έχαναν τη σύνδεσή τους με τους ποταμούς λόγω αλλαγών στην πορεία τους.

Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, ο Μέγας Αλέξανδρος αποφάσισε να ιδρύσει ένα νέο λιμάνι σε μια τοποθεσία περίπου δύο χιλιόμετρα από την ακτή του Κόλπου, στη συμβολή των ποταμών Καρούν και Τίγρη. Η νέα πόλη, που ονομάστηκε Αλεξάνδρεια του Τίγρη, συνέδεε έτσι την ανοιχτή θάλασσα με τις εσωτερικές πλωτές οδούς προς τα βόρεια και τα ανατολικά.

Αλλά πώς εξελίχθηκε η πόλη, που αργότερα ονομάστηκε εναλλακτικά Χάραξ Σπασίνο ή Χάραξ Μαϊσάν, στους επόμενους αιώνες; Πώς μπορούν οι άνθρωποι να μάθουν περισσότερα γι’ αυτήν σήμερα;

Η ανακάλυψη

Η ανακάλυψη της πόλης ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960 με τη διδακτορική διατριβή του Τζον Χάνσμαν σχετικά με τις αλλαγές στο ποτάμιο σύστημα μεταξύ της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της μογγολικής κατάκτησης. Μελετώντας αεροφωτογραφίες της Βασιλικής Αεροπορίας, ανακάλυψε έναν αρχαιολογικό χώρο που οριοθετείται από οχυρωματικά τείχη μήκους αρκετών χιλιομέτρων. Η διάταξη του χώρου και τα προστατευτικά τείχη του θύμισαν τον τρόπο με τον οποίο ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος είχε περιγράψει την Αλεξάνδρεια τον 1ο αιώνα μ.Χ. Εκείνη την εποχή, ωστόσο, το θέμα δεν προχώρησε πέρα από την υπόθεσή του και μια σύντομη επίσκεψη στον χώρο.

«Η τοποθεσία, ήταν παραδοσιακά πολύ δύσκολα προσβάσιμη», σύμφωνα με τον Χάουζερ. «Εκτός από το γεγονός ότι η ακμή της Αλεξάνδρειας συνέπεσε με μια περίοδο που είχε παραμεληθεί για πολύ καιρό στην ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, η τοποθεσία απέχει μόλις 15 χιλιόμετρα από τα ιρανικά σύνορα. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου του Κόλπου μεταξύ Ιράν και Ιράκ τη δεκαετία του 1980, η περιοχή μετατράπηκε σε σημαντικό πεδίο μάχης. Στα ερείπια της αρχαίας πόλης χτίστηκε στρατόπεδο», ανέφερε.

Χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2013 όταν οι τρεις Βρετανοί αρχαιολόγοι (Μουν, Κίλικ Κάμπελ) πήγαν στην περιοχή. Ενώ εργάζονταν κοντά στην πόλη Ουρ, ο διευθυντής της Επιθεώρησης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Μπάσρα τους ρώτησε αν θα ενδιαφέρονταν να επισκεφθούν και ενδεχομένως να εργαστούν σε ένα άλλο μέρος: το Τζεμπέλ Καγιάμπερ. Η ομάδα συμφώνησε και διένυσε τα 50 χιλιόμετρα από τη Μπάσρα μέχρι τον αρχαιολογικό χώρο, σε πυκνή σειρά με βαριά θωρακισμένα οχήματα, σύμφωνα με τα πρωτόκολλα ασφαλείας που ίσχυαν τότε.

Οι ερευνητές εντυπωσιάστηκαν ιδιαίτερα από τις διαστάσεις των τειχών οχύρωσης που εκτείνονται σε πολλά χιλιόμετρα και τα οποία, ακόμη και σήμερα, φτάνουν σε ύψος τα οκτώ μέτρα. Κατά την επιστροφή, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα τεράστια, αλλά ως επί το πλείστον επίπεδα ερείπια ήταν αυτά που είχε ταυτοποιήσει ο Χάνσμαν.

Την άνοιξη του 2016, μια βρετανική ομάδα διεξήγαγε την αρχική της αρχαιολογική εκστρατεία και μετά από μερικούς μήνες επικοινώνησαν με τον Χάουζερ ο οποίος εντάχθηκε στην ομάδα για να ακολουθήσει η έρευνα που σύμφωνα με τον ίδιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για την Αλεξάνδρεια του Τίγρη.