Ένα υποθαλάσσιο γεωλογικό φαινόμενο στα ανοικτά του Μεξικού έχει αφήσει τους επιστήμονες με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.

Πρόκειται για την βαθύτερη γνωστή «μπλε τρύπα» στον κόσμο, η οποία φτάνει σε βάθος άνω των 420 μέτρων, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει επιβεβαιωθεί πού ακριβώς βρίσκεται ο πυθμένας της.

Η υποθαλάσσια καταβόθρα είναι γνωστή ως Taam Ja’, που στη γλώσσα των Μάγια σημαίνει «βαθύ νερό». Βρίσκεται κοντά στη χερσόνησο Γιουκατάν του Μεξικού και ανακαλύφθηκε πριν από λίγο περισσότερο από 20 χρόνια από έναν τοπικό δύτη. Από την επιφάνεια είναι δύσκολα ορατή, γεγονός που ενισχύει το αίσθημα μυστηρίου γύρω από το εντυπωσιακό αυτό φυσικό σχηματισμό.

Το 2021, ερευνητές επιχείρησαν να μετρήσουν το βάθος της με τη βοήθεια ηχοβολιστικού συστήματος (echo sounder), το οποίο στέλνει ηχητικά κύματα προς τον πυθμένα και καταγράφει την αντανάκλασή τους. Η πρώτη εκτίμηση έκανε λόγο για βάθος 275 μέτρων. Ωστόσο, αποστολή του 2023 διαπίστωσε ότι η καταβόθρα φτάνει τουλάχιστον τα 420 μέτρα, χωρίς να είναι σαφές αν αυτό αποτελεί και το τελικό της βάθος.

Για τις μετρήσεις χρησιμοποιήθηκε ειδική συσκευή CTD (conductivity, temperature and depth profiler), η οποία μέσω αισθητήρων πίεσης καταγράφει την αγωγιμότητα, τη θερμοκρασία και το βάθος του νερού, επιτρέποντας ακριβέστερη εκτίμηση.

Οι λεγόμενες «μπλε τρύπες» είναι φυσικά σχηματισμένες κοιλότητες στον βυθό της θάλασσας με κάθετα τοιχώματα και εντοπίζονται κυρίως σε παράκτιες περιοχές. Δημιουργούνται συνήθως σε περιοχές όπου το υπέδαφος αποτελείται από μαλακά πετρώματα, όπως ο ασβεστόλιθος, τα οποία διαβρώνονται με την πάροδο του χρόνου, οδηγώντας σε καταρρεύσεις και σχηματισμό κοιλοτήτων.

Οι περισσότερες καταβόθρες έχουν βάθος μερικών δεκάδων μέτρων, αν και συχνά συνδέονται με εκτεταμένα υποθαλάσσια σπηλαιώδη συστήματα. Χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν επηρεάζονται από τα θαλάσσια ρεύματα, παρουσιάζουν περιορισμένη κυκλοφορία νερού και πολύ χαμηλά επίπεδα οξυγόνου στα μεγάλα βάθη, συνθήκες που καθιστούν δύσκολη την επιβίωση οργανισμών πέρα από μικροβιακές μορφές ζωής.

Παρότι το Taam Ja’ θεωρείται σήμερα η βαθύτερη γνωστή μπλε τρύπα, ένα ακόμη διάσημο παράδειγμα είναι το Great Blue Hole στο Μπελίζε. Το 2018, ο Ρίτσαρντ Μπράνσον και ο Φαμπιέν Κουστό – εγγονός του Γάλλου εξερευνητή Ζακ-Ιβ Κουστό – καταδύθηκαν εκεί με ξεχωριστά σκάφη.

Κατά την κατάδυση εντόπισαν σε βάθος περίπου 91 μέτρων στρώμα υδρόθειου, κάτω από το οποίο το νερό ήταν σκοτεινό και χωρίς ίχνη ζωής. Φτάνοντας στο θεωρούμενο πυθμένα, βρήκαν σκουπίδια, μεταξύ των οποίων ένα πλαστικό μπουκάλι δύο λίτρων και μια χαμένη κάμερα GoPro που περιείχε φωτογραφίες από διακοπές.

Στο σημείο είχαν επίσης εντοπιστεί δύο σοροί, που πιστεύεται ότι ανήκαν σε εξερευνητές οι οποίοι είχαν χαθεί σε παλαιότερη αποστολή.

Ο Μπράνσον είχε δηλώσει τότε στην ιστοσελίδα της Virgin ότι το Great Blue Hole αποτελεί μέρος ενός σύνθετου συστήματος σπηλαίων που σχηματίστηκαν όταν η περιοχή βρισκόταν στην ξηρά, επισημαίνοντας ότι αποτελεί απόδειξη του πόσο γρήγορα και καταστροφικά μπορούν να ανέβουν τα επίπεδα των θαλασσών.

Όπως είχε αναφέρει, πριν από 10.000 χρόνια η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε περίπου 300 πόδια, όταν έλιωσαν τεράστιες ποσότητες πάγου παγκοσμίως, αφήνοντας ορατά ίχνη της μετάβασης από τη στεριά στη θάλασσα στα τοιχώματα του σχηματισμού.

Παρά τις έρευνες, το Taam Ja’ εξακολουθεί να προκαλεί ερωτήματα, με τους επιστήμονες να μην γνωρίζουν ακόμη αν τα 420 μέτρα αποτελούν το πραγματικό του βάθος ή αν το «βαθύ νερό» κρύβει ακόμη μεγαλύτερα μυστικά.