Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ίχνη φωτιάς 1,8 εκατομμυρίων ετών σε σπήλαιο της Νότιας Αφρικής, ανατρέποντας ό,τι γνωρίζαμε έως τώρα για την πρώτη χρήση της φωτιάς από τον Homo erectus.

Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ίχνη φωτιάς που χρονολογούνται πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια σε ένα σπήλαιο στη νότια Αφρική. Τα καμένα υπολείμματα αποκαλύπτουν ότι οι φωτιές χρησιμοποιούνταν τακτικά από ομάδες του Homo erectus, σύμφωνα με τους ερευνητές που δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο επιστημονικό περιοδικό PLoS One.

Τα νέα στοιχεία μεταθέτουν την παλαιότερη γνωστή ημερομηνία πρώτης χρήσης της φωτιάς κατά εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πίσω, γράφοντας εκ νέου ένα κρίσιμο κεφάλαιο της ανθρώπινης προϊστορίας.

Το σπήλαιο Wonderwerk και τα νέα ευρήματα

Μέχρι τώρα, τα παλαιότερα στοιχεία για τη χρήση φωτιάς από ανθρωπίδες προέρχονταν από το ίδιο σπήλαιο — το σπήλαιο Wonderwerk στην επαρχία Northern Cape της Νότιας Αφρικής — και χρονολογούνταν περίπου 1 εκατομμύριο χρόνια πριν. Τα νέα στοιχεία προέρχονται από ένα παλαιότερο και βαθύτερο στρώμα ιζημάτων, όπως αναφέρει ο αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου του Τορόντο Μάικλ Τσάζαν, ο οποίος ηγείται των ανασκαφών.

Η μελέτη προσδιορίζει το χρονικό εύρος των νέων στοιχείων μεταξύ 1,07 και 1,79 εκατομμυρίων ετών πριν. «Μπορώ με μεγάλη βεβαιότητα να πω ότι ήταν μεταξύ 1,7 και 1,8 εκατομμυρίων ετών πριν», δηλώνει ο Τσάζαν.

Η καινοτόμος μέθοδος ανίχνευσης

Η έρευνα χρησιμοποίησε μια μέθοδο ανίχνευσης καμένων οστών βασισμένη στη φωταύγεια, η οποία εφαρμόζεται ήδη στην εγκληματολογία αλλά δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ πριν στην αρχαιολογία. Τα μικροσκοπικά οστά εντοπίστηκαν σε μικρές «σφαίρες» από τρίχες και οστά που οι κουκουβάγιες αποβάλλουν μετά από γεύματα πλούσια σε τρωκτικά.

Ο Τσάζαν εξηγεί ότι το σπήλαιο χρησιμοποιούνταν ως καταφύγιο από κουκουβάγιες (Tyto alba) καθ' όλη τη διάρκεια της αρχαίας ανθρώπινης κατοίκησής του, και τα οστά των τρωκτικών κάηκαν στις φωτιές που άναβαν οι ανθρωπίδες.

Φωτιά από τη φύση, όχι από ανθρώπινη ανάφλεξη

Οι αρχαιολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι το σπήλαιο Wonderwerk κατοικούνταν από ομάδες του H. erectus εκείνη την εποχή. Δεν είναι σαφές για ποιο σκοπό ακριβώς χρησιμοποιούσαν τις φωτιές, αλλά οι ειδικοί πιστεύουν ότι το φως, η ζεστασιά και η θερμότητα ήταν τα κύρια πλεονεκτήματά τους.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα υποδηλώνουν ωστόσο ότι ο H. erectus δεν μπορούσε να ανάψει φωτιές — κανείς δεν ήξερε πώς να το κάνει μέχρι περίπου 400.000 χρόνια πριν. Έτσι, πρέπει να τις μετέφεραν από περιοχές με φυσικές πυρκαγιές. «Δεν πρόκειται για ανθρώπινη ανάφλεξη φωτιάς, αλλά για τη συλλογή φωτιάς από το φυσικό περιβάλλον», λέει ο Τσάζαν.

Περιστασιακή και όχι μόνιμη χρήση

Ένα σημαντικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι οι πρώιμες φωτιές στο σπήλαιο Wonderwerk ήταν μόνο περιστασιακές. «Υπάρχει ένα σαφές σημάδι, αλλά δεν υποδηλώνει πρόσβαση στη φωτιά καθ' όλη τη διάρκεια του έτους», αναφέρει ο Τσάζαν.

Είναι πιθανό οι πυρκαγιές να συνέβαιναν μόνο στις ζεστές εποχές, και ως εκ τούτου ίσως ήταν πολύ απρόβλεπτες για να επιφέρουν μόνιμες αλλαγές στον τρόπο ζωής των πρώτων ανθρωπίδων.