Διεθνή έκκληση απευθύνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για την προστασία της ανθρώπινης ζωής από την κλιματική κρίση, μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης του «Lancet» για το 2025 με τίτλο «Αντίστροφη μέτρηση για την υγεία και την κλιματική αλλαγή».

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η υποτίμηση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης και η μη λήψη μέτρων για την προσαρμογή στα νέα δεδομένα συνοδεύονται από ένα καταστροφικό φορτίο στην υγεία και την απώλεια έως και 10 εκατ. ζωών ετησίως. Η έκθεση με πρωτότυπο τίτλο «Lancet Countdown on Health and Climate Change» αποτελεί μια ετήσια, πολυεπιστημονική διεθνή συνεργασία που παρακολουθεί την εξέλιξη του προφίλ υγείας της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, παρέχει ανεξάρτητη αξιολόγηση της προόδου που έχουν σημειώσει οι κυβερνήσεις στην υλοποίηση των δεσμεύσεών τους σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού και προσφέρει δεδομένα και συστάσεις για να διασφαλίσει ότι η υγεία βρίσκεται στο επίκεντρο της ανταπόκρισης στην κλιματική αλλαγή.

Η έκθεση για το 2025, που δημιουργήθηκε από το βρετανικό πανεπιστήμιο University College London, σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, φανερώνει πως 12 από τους 20 κρίσιμους δείκτες υγείας έχουν αγγίξει επίπεδα ρεκόρ – γεγονός που υποδηλώνει ότι η αδράνεια στα θέματα της κλιματικής αλλαγής έχει βαρύ κόστος, ενώ παράλληλα δοκιμάζει τα συστήματα υγείας, φέρνοντάς τα στα όριά τους, και υπονομεύει τις εθνικές οικονομίες.

«Η κλιματική κρίση είναι κρίση υγείας και για κάθε βαθμό Κελσίου που ανεβαίνει η θερμοκρασία, υπάρχει κόστος σε ζωές και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής», εξηγεί ο δρ. Τζέρεμι Φάραρ, υποδιευθυντής του τμήματος Προαγωγής Υγείας και Πρόληψης Νοσημάτων και Φροντίδας στον ΠΟΥ. Και συνεχίζει: «Αυτή η έκθεση, που συντάχθηκε με τον ΠΟΥ ως στρατηγικό εταίρο, κάνει ξεκάθαρο ότι η αδράνεια στα θέματα κλιματικής αλλαγής σκοτώνει ανθρώπους σε όλες τις χώρες, την ώρα που μιλάμε. Στον αντίποδα, η δράση ενάντια στην κλιματική αλλαγή είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία που έχουμε για καλύτερη υγεία στην εποχή μας, καθαρότερο αέρα στο περιβάλλον που ζούμε, πιο υγιεινά προγράμματα διατροφής και βιώσιμα συστήματα υγείας, τα οποία μπορούν να σώσουν εκατομμύρια ζωές και να προστατέψουν αυτήν τη γενιά και το μέλλον των επόμενων γενεών».

Θάνατοι οφειλόμενοι στην αύξηση της θερμοκρασίας

Η θνησιμότητα που συνδέεται με την αύξηση της θερμοκρασίας αυξήθηκε κατά 23% από το 1990, με συνέπεια οι θάνατοι που οφείλονται στις υψηλές θερμοκρασίες να εκτιμώνται σε 546.000 ετησίως.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 2024 ο μέσος άνθρωπος εκτέθηκε σε επικίνδυνα υψηλές θερμοκρασίες επί 16 ημέρες, γεγονός που δεν θα είχε συμβεί αν δεν υπήρχε η κλιματική κρίση. Τα βρέφη, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν κάθε χρόνο ο καθένας 20 ημέρες καύσωνα, όταν πριν από 20 χρόνια κάθε άνθρωπος αντιμετώπιζε το πολύ 5 ημέρες καύσωνα.

Ο αντίκτυπος των δασικών πυρκαγιών και της ξηρασίας

Η ξηρασία, τα κύματα καύσωνα και οι δασικές πυρκαγιές αυξάνουν την επισιτιστική ανασφάλεια με την οποία διαβιούσαν 124 εκατομμύρια άνθρωποι το 2023.

Οικονομικός αντίκτυπος

Η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες προκάλεσε μέσα στο 2024 την απώλεια 640 δισεκατομμυρίων εργάσιμων ωρών, με την αντίστοιχη απώλεια παραγωγικότητας να εκτιμάται σε 1,09 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Το οικονομικό κόστος των πρόωρων θανάτων μεσήλικων και ηλικιωμένων πολιτών που οφείλονται στους καύσωνες έφτασε τα 261 δισεκατομμύρια δολάρια.

Επιπτώσεις των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα

Το 2023, οι κυβερνήσεις των κρατών ξόδεψαν 956 δισεκατομμύρια δολάρια σε επιδοτήσεις για τα ορυκτά καύσιμα, δηλαδή το τριπλάσιο ποσό από αυτό που έχει αποφασιστεί, για την ετήσια στήριξη των πιο ευάλωτων χωρών έναντι της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, 15 χώρες ξόδεψαν μεγαλύτερα ποσά σε επιδοτήσεις για ορυκτά καύσιμα από τον κρατικό τους προϋπολογισμό για την υγεία.

Οφέλη από τη δράση για την κλιματική κρίση

Στο διάστημα από το 2010 έως το 2022 εκτιμήθηκε ότι αποφεύχθηκαν 160.000 πρόωροι θάνατοι ετησίως, μόνο από τη μείωση της εξωτερικής ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έφτασαν το 12%, ποσοστό-ρεκόρ αναφορικά με την παροχή ηλεκτροδότησης, δημιουργώντας 16 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας διεθνώς. Επιπλέον, το 66% των φοιτητών Ιατρικής και άλλων υγειονομικών επαγγελμάτων έλαβαν ειδική εκπαίδευση για τη συσχέτιση της κλιματικής αλλαγής με την υγεία.

«Έχουμε ήδη τις λύσεις για να αποφύγουμε μια κλιματική καταστροφή, με τις κοινωνίες και τις κατά τόπους κυβερνήσεις να αποδεικνύουν ότι η πρόοδος είναι εφικτή. Από την υιοθέτηση καθαρών πηγών ενέργειας μέχρι την πράσινη προσαρμογή των πόλεων, οι υλοποιούμενες δράσεις προσφέρουν μετρήσιμα οφέλη στον τομέα της υγείας. Πρέπει όμως να κρατήσουμε τον βηματισμό μας, δεν μπορούμε να επιβραδύνουμε», επισημαίνει η δρ. Μαρίνα Ρομανέλο, εκτελεστική διευθύντρια του «Lancet Countdown» στο βρετανικό πανεπιστήμιο University College London.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και πράσινη διατροφή

Η αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η σωστή χρήση της ενέργειας αποτελούν τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτουμε για να «φρενάρουμε» την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και να προστατέψουμε εκατομμύρια ζωές. Παράλληλα, πρέπει να αλλάξουμε το διατροφικό μοντέλο που ακολουθούμε με μια πιο υγιεινή, πιο φιλική προς το κλίμα διατροφή, με λιγότερη κατανάλωση κρέατος, καθώς η βιομηχανία παραγωγής κρέατος συμβάλλει κατά 35% στην εκπομπή των αερίων θερμοκηπίου. Με αυτά τα μέτρα, τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, την οικολογική μετακίνηση και τη διακοπή της αποψίλωσης των δασών μπορούν να σωθούν 10 εκατ. ζωές ετησίως.

Κλιματικές δράσεις που προάγουν την υγεία

Παρότι ορισμένες κυβερνήσεις έχουν επιβραδύνει την προσπάθεια ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, η έκθεση του «Lancet» δείχνει ότι μεμονωμένες πόλεις και ο τομέας της υγείας πρωταγωνιστούν στη συντονισμένη προσπάθεια προς τη σωστή κατεύθυνση. Σχεδόν όλες οι συμμετέχουσες πόλεις (834 από τις 858) έχουν ολοκληρώσει ή σχεδιάζουν να ολοκληρώσουν την αξιολόγηση του κινδύνου της κλιματικής κρίσης στην υγεία. Ο τομέας της υγείας ηγείται αυτής της προσπάθειας, καθώς η εκπομπή των αερίων θερμοκηπίου του τομέα έχει μειωθεί κατά 16% από το 2021 έως το 2022, με την ποιότητα της περίθαλψης να έχει βελτιωθεί. Επιπλέον, τα δεδομένα που συγκέντρωσε το «Lancet» δείχνουν ότι όλο και περισσότερα συστήματα υγείας αξιολογούν τον κίνδυνο από την κλιματική αλλαγή και προετοιμάζονται έναντι των δύσκολων συνθηκών που πρόκειται να έρθουν. Το 56% των κρατών-μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έχει ολοκληρώσει την αξιολόγηση της ευαλωτότητας στην υγεία και της προσαρμογής αναφορικά με την κλιματική κρίση, ενώ το 60% έχει ολοκληρώσει ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την προσαρμογή του συστήματος υγείας.