Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκονται οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή καθώς ο Λευκός Οίκος εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο κλιμάκωσης των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας και η παρασκηνιακή επιρροή του πρίγκιπα Μοχάμεντ στον Ντόναλντ Τραμπ με το Ριάντ να ισορροπεί ανάμεσα στην επιθυμία για ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας και στον φόβο των καταστροφικών αντιποίνων.

Από την πλευρά της αμερικανικής κυβέρνησης η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ κράτησε κλειστά τα χαρτιά της δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «δεν σχολιάζει τις ιδιωτικές συνομιλίες του προέδρου».

Ωστόσο πρόσωπα που έχουν ενημερωθεί από Αμερικανούς αξιωματούχους αποκαλύπτουν πως ο αυταρχικός Σαουδάραβας μονάρχης που έχει ηγηθεί μιας παρατεταμένης καταστολής της εσωτερικής αμφισβήτησης χαίρει του απόλυτου σεβασμού του Ντόναλντ Τραμπ και έχει επηρεάσει τις αποφάσεις του. Ο πρίγκιπας Μοχάμεντ φέρεται να έχει προτείνει στις Ηνωμένες Πολιτείες να εξετάσουν την ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν προκειμένου να καταλάβουν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές και να εξαναγκάσουν την κυβέρνηση σε πτώση.

Στρατιωτική επιχείρηση

Εναρμονισμένος με αυτή τη ρητορική ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει πλέον με μεγαλύτερη σοβαρότητα μια στρατιωτική επιχείρηση στο νησί Χαργκ το οποίο αποτελεί τον βασικό κόμβο των ιρανικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Μια τέτοια κίνηση με τη συμμετοχή αερομεταφερόμενων δυνάμεων του στρατού ή αμφίβιας επίθεσης από πεζοναύτες κρίνεται ως εξαιρετικά ριψοκίνδυνη. Ακόμα και έτσι ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου επιμένει να πιέζει υπέρ των χερσαίων επιχειρήσεων κατά τις απευθείας συνομιλίες του με τον Αμερικανό πρόεδρο.

Πίσω από τη στάση του Ριάντ κρύβονται ισχυρά οικονομικά κίνητρα που περιπλέκονται με τις πολιτικές σκοπιμότητες. Από το ξέσπασμα του πολέμου οι επιθέσεις αντιποίνων του Ιράν έχουν ουσιαστικά στραγγαλίσει τα Στενά του Ορμούζ παραλύοντας την ενεργειακή βιομηχανία της ευρύτερης περιοχής. Πρόκειται για το θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο υποχρεωτικά διέρχεται η συντριπτική πλειονότητα του πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Κουβέιτ με προορισμό τις διεθνείς αγορές.

Αν και οι αραβικές χώρες έχουν κατασκευάσει αγωγούς για να παρακάμψουν τα Στενά οι συγκεκριμένες εναλλακτικές οδοί βρίσκονται επίσης στο στόχαστρο επιθέσεων.

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο αναλυτές που γνωρίζουν τον τρόπο σκέψης της σαουδαραβικής κυβέρνησης εξηγούν τη διττή προσέγγιση του πρίγκιπα. Ενώ υπό κανονικές συνθήκες θα προτιμούσε να αποφύγει την πολεμική σύρραξη πλέον ανησυχεί βαθύτατα ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να υπαναχωρήσει. Μια τέτοια εξέλιξη θα άφηνε τη Σαουδική Αραβία και τη Μέση Ανατολή απροστάτευτες απέναντι σε ένα οργισμένο και ενδυναμωμένο Ιράν.

Ο φόβος για μια ημιτελή επιθετική ενέργεια

Η χειρότερη εκδοχή για το Ριάντ θα ήταν μια ημιτελής επιθετική ενέργεια. Σύμφωνα με τους ίδιους αναλυτές ένα τέτοιο σενάριο θα καθιστούσε το βασίλειο μόνιμο στόχο ιρανικών πληγμάτων και θα παραχωρούσε στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να κλείνει τα Στενά του Ορμούζ κατά βούληση.

Την περίπλοκη αυτή συνθήκη συνοψίζει η Γιασμίν Φαρούκ διευθύντρια του προγράμματος για τον Κόλπο και την Αραβική Χερσόνησο στο International Crisis Group τονίζοντας πως «Οι Σαουδάραβες αξιωματούχοι επιθυμούν σαφώς τον τερματισμό του πολέμου, όμως έχει σημασία ο τρόπος με τον οποίο θα τελειώσει».

Η επιφυλακτικότητα των Σαουδαράβων πηγάζει από τις μνήμες του 2019 όταν μια επίθεση με την υποστήριξη του Ιράν έπληξε καίρια τις εγκαταστάσεις τους θέτοντας προσωρινά εκτός λειτουργίας τη μισή εγχώρια παραγωγή πετρελαίου. Το γεγονός αυτό ανάγκασε τον πρίγκιπα να αναθεωρήσει την επιθετική του τακτική απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Αυτό οδήγησε τους Σαουδάραβες αξιωματούχους σε μια προσπάθεια διπλωματικής αποκλιμάκωσης η οποία κατέληξε στην αποκατάσταση των σχέσεων με την Τεχεράνη το 2023. Όπως έχουν παραδεχθεί οι ίδιοι η προσέγγιση έγινε επειδή συνειδητοποίησαν πως η συμμαχία τους με την Ουάσιγκτον προσέφερε μόνο μερική προστασία.

Τον ίδιο δρόμο της εξομάλυνσης είχαν ακολουθήσει τα τελευταία χρόνια για παρόμοιους λόγους και άλλες χώρες της περιοχής όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ωστόσο η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να κηρύξει τον πόλεμο αγνοώντας τις συμβουλές αρκετών κυβερνήσεων του Κόλπου ανέτρεψε πλήρως τα δεδομένα. Ως απάντηση το Ιράν εξαπέλυσε χιλιάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον χωρών της περιοχής ακυρώνοντας κάθε προσπάθεια ενσωμάτωσής του.

Το οριστικό ρήγμα στις διμερείς σχέσεις επιβεβαίωσε την περασμένη εβδομάδα ο Σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών πρίγκιπας Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν ο οποίος δήλωσε στους δημοσιογράφους πως «Όση εμπιστοσύνη υπήρχε, έχει πλέον καταρρεύσει πλήρως».