Η έρημος Ατακάμα στη Χιλή, το ξηρότερο μέρος του πλανήτη, αποτελεί σήμερα το σκηνικό ενός από τα πιο εντυπωσιακά, αλλά και προβληματικά, ενεργειακά πειράματα στον κόσμο.

Χάρη στην ασύλληπτη ηλιοφάνεια, η χώρα κατάφερε να οικοδομήσει μια γιγαντιαία υποδομή φωτοβολταϊκών πάρκων, οδηγώντας την παραγωγή πράσινης ενέργειας σε επίπεδα που ξεπερνούν κάθε προσδοκία. Ωστόσο, αυτή η επιτυχία έφερε στην επιφάνεια μια ειρωνική πραγματικότητα: η Χιλή παράγει πλέον τόσο πολύ ηλεκτρισμό κατά τη διάρκεια της ημέρας, που οι τιμές στη χονδρική αγορά συχνά μηδενίζονται, προκαλώντας οικονομική ασφυξία στους ίδιους τους παραγωγούς.

Το «έμφραγμα» του δικτύου και οι μηδενικές τιμές

Το πρόβλημα δεν έγκειται στην έλλειψη ζήτησης, αλλά στις υποδομές μεταφοράς. Ενώ η Ατακάμα «βράζει» από ηλιακή ενέργεια, τα μεγάλα αστικά κέντρα και οι βιομηχανικές ζώνες του νότου παραμένουν ενεργειακά διψασμένες. Το δίκτυο μεταφοράς της Χιλής αποδείχθηκε ανεπαρκές για να διαχειριστεί τον όγκο της ενέργειας που παράγεται στην έρημο, με αποτέλεσμα ο «πράσινος χρυσός» να μένει εγκλωβισμένος εκεί που παράγεται. Είναι το κλασικό φαινόμενο του «συμφόρησης δικτύου» (grid congestion), όπου η προσφορά είναι άπειρη, αλλά ο δρόμος για τον καταναλωτή είναι κλειστός.

Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε ένα οικονομικό παράδοξο: οι εταιρείες ενέργειας αναγκάζονται να διαθέτουν το προϊόν τους δωρεάν στο δίκτυο, την ίδια στιγμή που οι επενδύσεις τους σε τεχνολογία αιχμής απαιτούν τεράστια κεφάλαια για απόσβεση. Το 2026, η Χιλή αποτελεί το παγκόσμιο παράδειγμα προς αποφυγήν για τις χώρες που σπεύδουν να επενδύσουν στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) χωρίς να έχουν προνοήσει για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων μεταφοράς και την αποθήκευση.

Η στροφή στο υδρογόνο και το στοίχημα του Σαντιάγο

Η λύση που προκρίνεται πλέον είναι η στροφή στις γιγαντιαίες μπαταρίες αποθήκευσης και η παραγωγή πράσινου υδρογόνου. Η Χιλή φιλοδοξεί να χρησιμοποιήσει την πλεονάζουσα ενέργεια για να διασπάσει το νερό και να παράγει υδρογόνο, το οποίο μπορεί να εξαχθεί σε μορφή καυσίμου σε όλο τον κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο, η ενέργεια που σήμερα «πετιέται» λόγω έλλειψης καλωδίων, θα μπορεί να αποθηκευτεί σε δεξαμενές και να μεταφερθεί με πλοία, μετατρέποντας ένα τοπικό πρόβλημα σε μια παγκόσμια εξαγωγική ευκαιρία.

Παράλληλα, η περίπτωση της Χιλής αναδεικνύει τη σημασία του κρατικού σχεδιασμού. Η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας επέτρεψε την ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ, αλλά η έλλειψη κεντρικού συντονισμού για τις υποδομές δημιούργησε ένα λειτουργικό χάσμα. Η κυβέρνηση στο Σαντιάγο τρέχει τώρα να προλάβει τις εξελίξεις, σχεδιάζοντας νέες γραμμές μεταφοράς χιλιάδων χιλιομέτρων, σε μια προσπάθεια να ενώσει την ηλιόλουστη έρημο με την υπόλοιπη χώρα πριν οι επενδυτές αποσύρουν το ενδιαφέρον τους.

Σε τελική ανάλυση, η Χιλή μας διδάσκει ότι η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο ζήτημα παραγωγής, αλλά κυρίως διαχείρισης και διανομής. Η αφθονία φυσικών πόρων δεν εγγυάται την ευημερία αν δεν συνοδεύεται από έξυπνα δίκτυα. Καθώς ο πλανήτης στρέφεται στον ήλιο και τον άνεμο, το «πάθημα» της Χιλής παραμένει το πολυτιμότερο μάθημα για το πώς η υπερβολική επιτυχία μπορεί να γίνει το μεγαλύτερο εμπόδιο, αν δεν υπάρχει ο κατάλληλος δρόμος για να την αξιοποιήσεις.