Ένα ουσιαστικά νέο καθεστώς για τα διοικητικά πρόστιμα μπαίνει σε εφαρμογή για χιλιάδες φορολογουμένους και επιχειρήσεις που καταθέτουν εκπρόθεσμες δηλώσεις. Μέσω των διατάξεων του νέου νόμου 5301, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επιχειρεί τον εξορθολογισμό του Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών, θέτοντας τέλος σε μια χρόνια στρέβλωση και περιορίζοντας σημαντικά την επιβολή προστίμων 100, 250 ή 500 ευρώ για τυπικές παραλείψεις.

Η νέα ρύθμιση αφορά περιπτώσεις όπου, στο πλαίσιο διασταυρώσεων της ΑΑΔΕ, εντοπίζονται πολίτες που παρέλειψαν να υποβάλουν εμπρόθεσμα τις δηλώσεις τους, χωρίς όμως από αυτές να προκύπτει υποχρέωση καταβολής φόρου ή με το τελικό ποσό να παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό.

Ουσιαστικά, οι κυρώσεις διαγράφονται για παραβάσεις που δεν έχουν δημοσιονομικό ή εισπρακτικό αντίκτυπο, ενώ τα νέα μέτρα έχουν άμεση εφαρμογή αλλά και αναδρομική ισχύ που φτάνει έως το 2024.

Οι κατηγορίες που απαλλάσσονται πλήρως από τις κυρώσεις

Σύμφωνα με το άρθρο 37 του νέου νόμου, το διοικητικό πρόστιμο καταργείται οριστικά για τις εξής βασικές κατηγορίες:

Αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος: Όταν το εκκαθαριστικό σημείωμα είναι μηδενικό ή πιστωτικό, καθώς και όταν ο φόρος που προκύπτει προς πληρωμή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.

Δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα: Οποιαδήποτε δήλωση της οποίας η εκπρόθεσμη υποβολή δεν δημιουργεί νέα φορολογική υποχρέωση.

Έμμεσοι φόροι, τέλη και εισφορές: Αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις — εξαιρουμένων των ΦΠΑ και ΦΜΑ — εφόσον ο αναλογούν φόρος δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.

Παρακράτηση φόρου: Αρχικές δηλώσεις (με εξαίρεση τον φόρο τυχερών παιγνίων) για ποσά προς απόδοση έως 100 ευρώ.

Υποχρεώσεις ανηλίκων: Δεν επιβάλλεται κανένα πρόστιμο για δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκων ή αφορούν έτη κατά τα οποία ο φορολογούμενος ήταν ανήλικος. Η απαλλαγή καλύπτει και τη δήλωση εισοδήματος του γονέα για το μέρος που αντιστοιχεί στο ανήλικο τέκνο.

Τι ισχύει για τις τροποποιητικές δηλώσεις και τον ΦΠΑ

Παράλληλα, θεσπίζεται απαλλαγή από τα πρόστιμα για τροποποιητικές δηλώσεις που υποβάλλονται προς διόρθωση λαθών, υπό την προϋπόθεση ότι η διαφορά του επιπλέον φόρου που προκύπτει δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ. Για τον ΦΠΑ και τους παρακρατούμενους φόρους, οι εκπρόθεσμες τροποποιητικές δεν θα επιβαρύνονται με πρόστιμο, εφόσον η αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα.

Όσον αφορά τις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις ΦΠΑ, το πρόστιμο διατηρείται, ωστόσο μειώνεται οριζόντια στα 100 ευρώ — από 250 ή 500 ευρώ που ίσχυε ανάλογα με το προφίλ της επιχείρησης — εφόσον δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή. Αντίθετα, καταργείται πλήρως το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.

Αναδρομική ισχύς και επιστροφές χρημάτων

Το νέο πλαίσιο εφαρμόζεται αναδρομικά από τις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι για φορολογουμένους στους οποίους έχουν ήδη βεβαιωθεί ή εισπραχθεί σχετικά πρόστιμα εντός της τελευταίας διετίας, τα ποσά αυτά θα επιστραφούν ή θα συμψηφιστούν με άλλες οφειλές. Η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει άμεσα αναλυτικές οδηγίες για την αυτοματοποιημένη ακύρωση ή μείωση των εκκρεμών προστίμων.

Σημειώνεται ότι για τις περιπτώσεις όπου η εφορία δεν έχει προλάβει να εκδώσει ή να εισπράξει το σχετικό πρόστιμο, η διαδικασία αναζήτησης και βεβαίωσης σταματά αυτόματα. Στις περιπτώσεις του ΦΠΑ όπου το πρόστιμο απλώς μειώνεται, η πράξη επιβολής θα επανυπολογιστεί και η διαφορά θα πιστωθεί στους δικαιούχους.